Trong các hiện tượng tự nhiên tươi đẹp, mọi người thích nhất, cũng hay gặp nhất, ấy là cầu vồng- một cây cầu mỏng mảnh bằng ánh sáng và bảy sắc bắc ngang trời. Nó được tạo nên khi ánh sáng xuyên qua bầu khí quyển, gặp những giọt nước và bị khúc xạ, tán sắc- phản chiếu, dẫn tới một quang phổ hình tròn, tuy nhiên nếu ở mặt đất ta sẽ chỉ nhìn thấy một nửa và là một dải ánh sáng rực rỡ hình cung trên đầu. Vì thế, cứ sau cơn mưa nắng lên, hoặc bên thác nước vào ngày nắng, sẽ thấy một hay nhiều cầu vồng.
Do nước rơi xuống hoặc bắn lên, gặp nắng ở nhiều tầng bậc cùng với mặt cong của nước, nảy sinh những cung mưa tráng lệ (theo tiếng Hy Lạp). Ngoài ra, thì ở môi trường sương mù, ẩm thấp khi bình minh lên, hoàng hôn xuống cũng xuất hiện cầu vồng. Và đứng trước nó, ai nấy đều cảm thấy vui vẻ, sung sướng như thể gặp một phép màu, một cánh cửa, một cây cầu để đi vào thế giới thần tiên hay đến với những điều tốt lành, kỳ diệu.
So với tất cả những hiện tượng mưa bão, sấm chớp, động đất, lũ lụt, hỏa hoạn… thì chỉ có cầu vồng là được mong nhớ nhất, vì đem lại ở người xem sự hào hứng, thú vị và được coi là biểu tượng của hòa bình, an lạc.
Người đầu tiên được ngắm cầu vồng gần như chạm tay vào và biết rõ từng màu sắc của nó như thế nào, dĩ nhiên qua máy móc là nhà khoa học Isaac Newton. Ông khám phá ra ánh nắng khi xuyên qua một lăng kính, đã chia tách thành bảy màu khác nhau, gồm đỏ, cam, vàng, xanh lá, xanh lơ, chàm và tím.
Qua việc này, thế giới nhận biết được cầu vồng có bảy màu cũng như cách thức- trật tự kiến tạo cơ bản, đó là đỏ ngoài cùng, tím trong cùng. Như đã nói, cầu vồng được nảy sinh từ hơi nước và ánh nắng (cá biệt ánh trăng), nên nơi nào càng ẩm ướt song lại nhiều nắng, như xứ sở nhiệt đới thì càng có nhiều cầu vồng. Còn nơi khô khan, lạnh lẽo, nhất là mùa đông càng ít cầu vồng vì trong không khí không có hơi nước do nước đều biến thành tuyết.
Mỗi khi xuất hiện, cầu vồng thường nhô lên ở góc 42 độ, đối diện mặt trời. Nó cũng thường kéo dài khoảng một tiếng đến khi nắng nóng, làm hơi nước bốc hết, nên thời điểm thấy nhiều cầu vồng và đẹp nhất là sáng hay chiều.
Mọi người thường nghĩ, chỉ có một loại cầu vồng, nhưng thực tế có khá nhiều loại. Đầu tiên là cầu vồng tròn. Tự thân, cầu vồng đã có hình cầu, song ta thường chỉ thấy nửa trên của nó, còn nếu muốn thấy trọn vẹn, phải đứng trên cao, như nhà chọc trời, máy bay, tàu vũ trụ- lúc đó trước mặt sẽ hiện lên một vầng hào quang sặc sỡ.
Thứ hai là cầu vồng kép hay đôi song song với nhau. Điều này xảy ra khi có một cầu vồng quá mạnh (to, đậm…) bị phản chiếu tạo thành một cầu vồng khác, song ở cái thứ hai màu sắc sẽ bị đảo lộn với tím ra ngoài, đỏ vào trong. Ở một số trường hợp, nó còn có thể tách thành ba, bốn, năm nhánh, và tạo nên hiện tượng đa cầu vồng, nhờ nắng bị phản chiếu, tán sắc nhiều lần qua những giọt nước và ở góc 127 đến 130 độ.
Khi mặt trời mọc hay lặn, ở nơi tiếp xúc với mặt trời lại có cầu vồng đơn sắc, cầu vồng đỏ, giống như một cánh cung lửa, bốc cháy hừng hực. Đây là một hiện tượng chỉ xuất hiện khi bình minh hay hoàng hôn, lúc tia nắng lao đi với tốc độ nhanh nhất xuyên qua bầu không khí và làm cho những bước sóng ngắn như vàng, xanh, chàm bị nhạt nhòa, khiến màu đỏ nổi trội.
Cũng với tốc độ cao, song nếu nắng xuyên qua những đám sương mù dày đặc ở vùng sông nước, ta sẽ gặp cầu vồng trắng, như một cái vòng tay bạch ngọc vậy! Cá biệt nếu trong màn sương ấy có lẫn một số loại khí thì cầu vồng sẽ mang màu đỏ hoặc xanh.
Bình thường, cầu vồng luôn được tạo dựng nhờ nắng và hiện hữu ban ngày, song đôi khi cũng thấy nó nhờ ánh trăng và buông mình trong đêm. Ánh trăng khi khúc xạ qua hơi nước cũng sinh ra một số màu, song khá mờ nhạt, lung linh. Vì vẻ đẹp kỳ vĩ, hấp dẫn, xưa nay mọi người đều rất thích vẽ tranh, chụp ảnh, xây dựng cầu đường với hình ảnh cầu vồng.