Trái đất của chúng ta thật to lớn và kỳ bí. Kể từ khi có nền văn minh đến nay đã hàng nghìn năm, vậy mà nhân loại vẫn chưa thể khám phá hết được vẻ đẹp của nó. Mọi phát hiện vĩ đại có lẽ đều bắt đầu từ thế kỷ 16 khi các nhà đo đạc bản đồ và phát kiến địa lý gọi tên và ghi lại vị trí các vùng đất, đặc biệt vào thế kỷ 19-20 nhờ khoa học công nghệ con người đã đặt chân lên nhiều vùng xa xôi, hắc hiểm và quan sát được những đặc điểm thú vị, độc đáo trên bề mặt hành tinh trong đó những nơi gọi là nhất trái đất bao gồm kiến tạo địa chất, điều kiện thời tiết và sinh thái.
Một cảnh vật đẹp nhất trái đất lại vô cùng quen thuộc với mỗi dân tộc là các dòng sông, cội nguồn sự sống- nơi nảy sinh các triều đại. Có tất cả 20 dòng sông lớn với chiều dài hơn 5.000 kilômét (km) và dài rộng nhất hiện nay là dòng sông Nile ở châu Phi với chiều dài lên tới 6.695 km và lưu vực 3.350 nghìn km2. Tuy nhiên, so với trước, dòng sông này đã ngắn đi 1.500 km do một phần bị chia cắt, nếu không nó đã dài hơn 8.100 km. Là sông mẹ của các con sông Phi châu, có châu thổ ở cả 11 quốc gia, sông Nile khởi nguồn từ nam xích đạo, rồi đổ về bắc xuyên qua Đông Bắc Phi trước khi nhập vào Địa Trung Hải. Mỗi giây xả ra biển 3,1 triệu lít nước.
Tuy là sông chính của nhiều quốc gia, song sông Nile đặc biệt gắn liền với Ai Cập bởi 1/3 dòng chảy đổ qua Ai Cập, tạo nên một thung lũng xanh tươi bên cạnh các sa mạc và mở ra một trong các nền văn minh đầu tiên của nhân loại hay trái đất (trong tiếng Hy Lạp, Nile có nghĩa là thung lũng). Vì sự rộng lớn như vậy, dân gian đã chia nó thành Nile xanh và Nile trắng dựa theo màu nước mỗi vùng. Riêng ở Ai Cập, nó còn được gọi là sông đen -Ar vì mỗi mùa lũ nước có màu đen. Trái với nhiều người sợ lũ, người Ai Cập xưa rất thích lũ vì đó là lúc đất đai được bồi thêm màu mỡ và các vùng khô cằn được tưới mát. Họ rất tôn thờ sông và có nữ thần sông Hapi.
Tương tự sông, ao hồ cũng là một thực thể thiên tạo kỳ vĩ do sự nứt toác của vỏ quả đất tạo nên. Có rất nhiều hồ lớn và sâu song sâu nhất trên thế giới, phải kể tới hồ Baikal (Bắc Hải) ở Siberia, Nga. Hồ này có diện tích đến 31.722 km2 và sâu 1.700 mét (m). Cũng là hồ chứa nước ngọt nhiều nhất, với 20% tổng lượng nước ngọt không bị đóng băng trên trái đất và là hồ lâu đời nhất đã 25 triệu năm tuổi. Do khí hậu hiền hòa, trên hồ có đến 2.000 loài vật sinh sống, trong đó hai phần ba là loài đặc hữu, không thấy ở nơi khác, như loài cá Omul, cá dầu Baikal và hải cẩu nước ngọt Nerpa. Từ cách đây hàng trăm năm, hồ Baikal đã được xem là viên ngọc của Siberia, quần đảo Galapagos của Nga và từ năm 1996 là Di sản nhân loại.
Cũng là một hồ lớn, song Titicaca lại là hồ nằm cao nhất hiện nay trên đỉnh một ngọn núi thuộc dãy Andes giữa biên giới Bolivia và Peru ở độ cao 3.812 m. Kết quả của một miệng núi lửa đã ngừng phun và ngập nước hàng triệu năm trước ở trái đất. Có tới năm con sông gồm Ramis, Coata, Ilave, Huancane, Suchez và hơn 20 dòng suối chảy vào Titicaca, đưa nó thành hồ nước ngọt lớn nhất Nam Mỹ và là nhà của hơn 530 loài thủy sinh và hàng trăm loài vật trên cạn ở 41 hòn đảo trên mặt hồ. Cái tên Titicaca theo tiếng địa phương có nghĩa là Núi báo đốm, do có hình một con báo vồ mồi.
Nằm ở vị trí cao nhất trái đất là dòng thác Angel (Thiên thần) ở Venezuela và bên gờ của dãy Auyantepui (Quỷ thần), cách đất 979 m. Thác cao đến nỗi, nước rơi từ trên xuống đều bốc hơi trước khi chạm đất. Nó vốn có tên gọi là Kerepakupai Vena- thác ở nơi xa nhất và Parakupa Vena – thác từ trời rơi xuống. Cái tên Angel chỉ mới xuất hiện từ năm 1937 khi một phi công của Mỹ là ông Jimmie Angel – người đầu tiên hạ cánh trên đỉnh núi này gần với ngọn thác và phát hiện ra nước ở đây là nước mưa đọng từ trên mây nhỏ xuống do núi có nhiều mây mù, rất hợp với các câu chuyện cổ tích cho rằng đó là những giọt nước từ trên thiên đường..
Do ít mưa, sa mạc là những nơi khô cằn nhất trái đất, đặc biệt là các sa mạc cận đường xích đạo và hai đầu cực. Thế nhưng, còn có một sa mạc nữa khô khan hơn cả, đó là sa mạc Atacama – một bình nguyên lớn ở Nam Mỹ. Ở đây, hiếm khi trời mưa hoặc nếu có thì lượng mưa trung bình hàng năm rất thấp, chỉ như hạt sương với dưới 15 milimet (mm)/năm, thậm chí có điểm là 1-3 mm. Không khí lúc nào cũng khô, đến nỗi cỏ không mọc nổi, khắp nơi chỉ toàn đá sỏi, muối trắng trải trên diện tích 105 nghìn km2. Bình thường ở núi cao chừng1.000 m, đã thấy có tuyết song ở đây núi cao đến hơn 6.000 m vẫn khô khốc.
Quanh thị trấn Yungay, Antofagasta, Chile, đất cát còn có vẻ hoang hóa giống như sao Hỏa vì thế nó được chọn làm nơi quay các bộ phim về sao Hỏa và các hành tinh xa xôi, láng giềng của trái đất. Một địa điểm khác do giống mặt trăng cũng được đặt tên là thung lũng mặt trăng. Nói là khô cằn, song tại sa mạc này vẫn có một hệ thực vật phong phú gồm hơn 500 loài cây có thể tiến hóa thích nghi môi trường. Thung lũng Chết ở sa mạc Mojave, phía đông California – Mỹ còn là nơi nóng, khô khan và thấp nhất Bắc Mỹ. Nhiệt độ mùa hè luôn trên 51 độ C, cá biệt vào năm 2013 là 54 độ C. Sở dĩ như vậy vì khu vực này nằm cách tất cả các nguồn nước 400 km, xung quanh còn bị các dãy Sierra Nevada bao bọc cản luồng hơi ẩm từ biển. Khi mặt trời chiếu xuống, đáng lẽ nhiệt sẽ bốc lên, thoát ra nhưng vì không khí bên trên dày đặc nó lại bị đẩy xuống, thành các luồng khí nóng.
Mát nhất trên trái đất vẫn là các đỉnh núi tuyết. Trong các mỏm núi cao nhất quả đất vô địch phải kể đến đỉnh Sagarmatha theo tiếng Nepal, Chomolungma theo tiếng Tây Tạng và Everest theo tiếng Anh, cao tới 8.850 m nằm ở dãy Himalaya tiếp giáp với cả Nepal và Tây Tạng. Đỉnh Everest hiện là trung tâm giải trí và thi leo núi của thế giới. Vào năm 1953, hai vận động viên Edmund Hillary và Tenzing Norgay là hai người đầu tiên đã leo đến đỉnh núi này. Người ít tuổi nhất leo đến đỉnh núi là một cô gái trẻ 15 tuổi, người Nepal, tên Ming Kipa, do Nepal cấm trẻ dưới 16 tuổi leo núi nên em phải leo núi từ phía Tây Tạng. Mặc dù có tên địa phương, song vì Nepal, Tây Tạng đều cấm du khách leo núi cho đây là chốn linh thiêng, không ai được đụng tới và vì thế cũng dấu luôn tên thực của nó nên vào năm 1865, nhà toàn quyền Ấn Độ đã đặt tên núi theo người tiền nhiệm là George Everest, sau đó thành tên quốc tế.
Tuy là núi cao nhất thế giới, song Everest chưa phải là ngọn cao nhất trái đất tính từ tới chóp mà là đỉnh Mauna Kea- một hỏa sơn trên đảo Hawaii. Chiều cao của nó từ mặt biển lên chóp là 4.205 m, và nếu đo từ đáy biển lên nữa thì tổng cộng sẽ là hơn 10.000 m, tương ứng hai lần chiều cao Everest vì Mauna Kea vốn là một hòn đảo. Chính nó và bốn quả núi khác đã tạo nên đảo lớn Hawaii. Theo dân gian, Mauna Kea có nghĩa là Núi trắng vì đỉnh núi phủ đầy băng tuyết và vì phong quang lại gần xích đạo của quả đất nên từ lâu nó đã được chọn là nơi lý tưởng để đặt các đài quan sát thiên văn và hiện giờ đã có tới 13 cái kính viễn vọng của cả Âu, Mỹ, Nhật Bản cùng nhiều trung tâm thời tiết. Núi cao nhất tính từ tâm trái đất là đỉnh Chimborazo ở Ecuador, cao 6.310 m. Do trái đất không phải tròn đều mà có chỗ dẹt, chỗ nở mà nở nhất là ở đường xích đạo và Chimborazo chỉ cách nam xích đạo một độ nên nó được cộng thêm tới 2 km.
Động Krubera hay động Voronya là một hệ thống hang động sâu nhất trái đất hiện nay. Được phát hiện đã lâu song phải đến năm 2008 cái động mới được đo đạc. Nằm giữa một núi đá vôi (Arabika) thuộc dãy Gagra, Caucasus, Georgia, tuy cửa động chỉ cao 20 m song chiều dài lại đến 16.058 m và sâu xuống 2.197 m. Động có rất nhiều hang hốc, ở mỗi độ sâu lại phân chia thành các nhánh nhỏ ngập nước. Vào năm 2008 và 2012 khi khảo sát ở độ sâu 200 mét, người ta đã đo được chiều sâu âm của hai hang tối là 1.293 m và 2.197 m. Ở các hang khác và độ sâu hơn vẫn chưa đo được độ sâu. Trong tiếng Nga, Voronya có nghĩa là hang quạ do có nhiều tổ quạ ở lối vào.
Giống như động, nơi thâm sâu nhất và nằm dưới biển là vực Challenger cách mặt nước 11 km. Vực này nằm ở cuối rãnh Mariana của Thái Bình Dương. Vào cách đây 50 năm, lần đầu tiên đã có hai thợ lặn thám hiểm vực Challenger. Do sự nguy hiểm phải đến năm 2012, mới có người tiếp tục thăm dò vực, đó là đạo diễn – nhà quay phim James Cameroon, ông đã một mình lặn xuống đáy biển và ở vực này để ghi hình phục vụ phim truyện trong một con tàu tự chế. Nằm sâu nhất dưới đất và là khối băng khổng lồ là hố băng Bentley ở Nam Cực. Một thung lũng bằng băng nằm sâu 2,5 km của trái đất được nhà thám hiểm Charles R. Bentley tìm ra năm 1961.
Ngoài những vết nứt tự nhiên, con người cũng từng tạo ra những cái hố sâu cực khủng mà sâu nhất là hố khoan Kola trên bán đảo Kola của Nga. Hố này sâu tới 12 km là thành quả của một cuộc đua nghiên cứu độ sâu của vỏ trái đất giữa Nga và Mỹ trong thời chiến tranh lạnh, bằng việc khoan vào lòng đất càng xa càng tốt. Do thiếu kinh phí, phía Mỹ đã phải bỏ dở công việc và phía Nga đã dành thắng lợi. Sau 24 năm, công trình hoàn tất vào năm 1994 với hệ thống một loại các hố khoan, mà lớn nhất là Kola. Cũng là hố khoan song để khai mỏ sâu nhất là mỏ vàng TauTona ở Johannesburg Nam Phi. Với chiều sâu 3,9 km, đây là một trong ba mỏ vàng lớn nhất nước này và sâu nhất trái đất. Mỏ bắt đầu hoạt động từ năm 1962 và đến nay đã có 800 km đường hầm với 5.600 thợ mỏ. Không khí luôn luôn nóng rực đến nỗi phải cần máy lạnh để giảm nhiệt từ 55 độ C xuống 28 độ C. Theo tiếng Setswana, TauTona có nghĩa là Con sư tử đầu đàn. Và đúng như tên gọi vào năm 2008, thợ mỏ đã đào được tới độ sâu gần 4 km đưa nó thành mỏ sâu nhất hiện nay.
Cùng những khám phá, con người cũng đã cố gắng chinh phục những nơi hiểm trở và định cư tại đó. Hiện nay, một nơi có dân sống cao nhất thế giới là thị trấn La Rinconada ở độ cao 5.100 m, trên dãy Andes – Peru và là một khu mỏ khai khoáng đông đúc từ thế kỷ 19. Tại đây, quanh năm sương mù, nhiệt độ trung bình 1,2 độ C và mưa xối xả 707 mm. Mặc dù vậy, vì có nhiều vàng nên người ta vẫn đến ở và đưa tổng dân số đến hàng chục nghìn người. Nơi có người sống xa nhất trên trái đất là một làng trên đảo Tristan de Cunha giữa Đại Tây Dương. Làng này có tên là làng bảy biển vì xung quanh là biển, và có lẽ cũng do người dân từ các vùng biển khác nhau tập trung với 300 người. Cũng bởi xa xôi, cách mọi phía hàng km như cách Saint Helena 1.990 km, cách Nam Phi 2.390 km, cách Nam Mỹ 3.340 km nên mỗi năm người dân chỉ được nhận thư vài lần.
.
Nơi có người ở nóng nhất trái đất là khu mỏ Dallol của Ethiopia, mỏ này đã ra đời từ thập niên 70 nằm trên vùng núi lửa hoạt động nên không khí cực nóng, ở trên là nắng còn dưới là địa nhiệt. Nơi có người ở lạnh nhất là làng Oymyakon của Nga với 500 dân. Tại đây, nhiệt độ luôn dưới âm độ C, trong đó nhiệt độ trung bình trong tháng giêng là âm 46 độ C và tháng lạnh nhất là âm 71 độ C. Lạnh như vậy nên chẳng trồng được gì, người dân phải ăn thịt cá, ngựa, tuần lộc hàng ngày. Những nhà có xe hơi phải cho nổ máy liên tục bởi sợ sẽ không khởi động lại được. Việc chôn cất cũng rất vất vả do mặt đất cứng khó đào, để làm một cái hố đủ rộng phải đốt lửa, vun than nóng hai bên và đào tới ba ngày. Thế nhưng vẫn còn một nơi có nhiệt độ lạnh giá (song ít người hơn) là trạm Vostok ở Nam Cực, nhiệt độ thường xuyên dưới âm 89,2 độ C. Chẳng ai dám ở ngoài các nhà nghiên cứu về khí hậu và điều kiện của Nam Cực.