Eskimo, dân tộc sống trên băng
Eskimo là dân tộc chuyên sống trên những vùng băng tuyết hoang giá của thế giới, đồng thời cũng là dân tộc phân bố rộng rãi nhất hiện nay, bao gồm trên toàn bộ lãnh thổ Greenland, bắc Bắc Mỹ và đông Siberia…
Eskimo, dân tộc sống trên băng
Từ Eskimo xuất phát từ cách gọi của dân tộc anh em Abnaki esquimantsic, có nghĩa là người ăn thịt cá sống. Còn bản thân người bản xứ Eskimo tự gọi mình là Inuit hay Yuit, nghĩa là dân tộc chân thật. Người dân có làn da trắng, tóc đen, cao chừng 1,6 mét song vì mặc áo lông dày trông khá bệ vệ. Đến nay, chỉ có khoảng hai ba triệu cư dân, phân thành nhóm Eskimo Labrador, Eskimo Bắc Cực eo biển Bering Greenland, Eskimo Trung phía đông châu thổ sông Mackenzie- vịnh Ungava miên bác Quebec Canada, Eskimo Alaska -eo bien Prince William – Thái Bình Dương và Eskimo Siberia eo biển Bering – Chukchi….
Eskimo, dân tộc sống trên băng
Tìm hiểu thêm Mồng 9 tháng 8 ngày quốc tế người bản xứ
Ngôn ngữ Eskimo rất đặc biệt, gồm hệ tiếng Eskimo và Aleut, trong đó hệ Eskimo có hai thứ tiếng Inupik và Yupik. Người nói tiếng Inupik sống ở miền bắc Canada Greenland, người nói tiếng Yupik ở vùng Nome Alaska, đông Siberia, với bốn thổ ngữ: Siberian, Thái Bình Dương, Nunivak và Lục địa. Người ta còn nói một số ngôn ngữ hỗn nhập như Kamchadal, Chukchi và Koryak, cuối cùng là tiếng Anh, Pháp… Từ ngữ đa dạng, dễ hiểu, một từ có thể đứng một mình hoặc kết hợp với nhiều từ để tạo câu. Có ít nhất 100 từ tuyết, 80 từ nhỏ, hơn 30 từ hươu, hải cẩu… là những vật gần gũi với người.
Do ăn ở trên băng, săn bắn và đánh cá dưới băng nên người Eskimo ai nấy đều chịu rét cực giỏi, và mặc áo lông dày giản dị dạng túi khâu kín parka với áo tay dài, có mũ trùm đầu và quần mặc bó tới gót hoặc lửng tới gối, để ấm áp hơn phải khâu thành nhiều lớp xù xì, trùm khăn và mũ kín mít. Vì cái lạnh, khan hiếm thức ăn mỗi nhà cũng tự tích trữ lương thực, thực phẩm chủ yếu là thịt hải cẩu, cá voi, gấu, hươu, cá tuyết… để dùng trong nhiều tháng và khi đau ốm.
Eskimo, dân tộc sống trên băng
Hải cẩu là thức ăn quan trọng nhất của người Eskimo. Dân gian thường săn hải cẩu bằng cần câu và lao móc. Mùa đông, họ tìm tới những lỗ hổng trên mặt băng là những lỗ thở dưới nước của hải cẩu và luồn vào đó một cái cần câu ngà, rồi cầm một cái lao cong như cái móc ngồi đợi trên bờ, khi con hải cầu thấy lạ hoặc khó thở ngoi lên làm rung động cần câu họ liền lấy lao đâm qua lỗ băng. Thường thì ngư dân bắt được chúng ngay song cũng có con dữ tợn kéo cả lao lặn mất nên họ cũng hay phải buộc thêm một sợi dây dài vào đầu móc để giữ chặt con vật. Mùa xuân, săn hải cảau dễ hơn vì cả đàn lên trên bờ sưởi ấm. Vào hè, hải cẩu bơi dưới nước, họ dùng thuyền kayak bơi theo bắt.
Eskimo, dân tộc sống trên băng
Ở Greenland và Alaska, ngư dân còn đi thuyền kayak, umiak săn cá voi trắng, cá voi đầu búa, voi biển… Một số nơi săn gấu, săn và nuôi hươu Bắc Cực. Ngoài cách săn bằng lao, còn có cách săn bằng bẫy và bả, thợ săn lấy một đoạn gỗ liễu mềm hoặc xương cá voi vót nhọn đầu quấn một sợi gân ép cho nó biến thành dạng chữ S và đút vào một miếng mỡ đặt dưới gốc cây. Các con thú ăn thịt như gấu, chồn, cáo đói thấy miếng mỡ liền nuốt ngay, sau khi dạ dày tiêu hóa hết phần mỡ và gân thì khúc gỗ hoặc xương cá giãn nở sẽ đâm thủng dạ dày con vật.
Việc đi lại của người Eskimo vào hè trông cả vào thuyền kayak hoặc umiak là dạng thuyền đơn giản bằng cây gỗ khoét rỗng và lót da hải cẩu, da sử tử biển, thuôn dài chứa được một đến vài người, mùa đông khi khắp nơi đóng băng, thì đi lại chủ yếu nhờ xe chó kéo, mỗi chiếc có khoảng 10 con chó.
Người dân thường dựng nhà ở chỗ tiện đường giao lưu và săn bắn. Phần lớn mọi người đều sống trong một căn nhà nửa chôn dưới đất nửa chôn trên mặt đất hình tròn, chữ nhật hoặc đa giác, ra vào bằng đường ngầm, nhiệt độ bên trong ấm hơn ngoài từ năm, bảy độ. Người Eskimo Bắc Cực và Eskimo Trung còn có nhà băng, làm bằng các phiến băng dài khoảng một mét, cao 0,6 mét, dày 20 centimét xếp với nhau thành hình bát úp, rộng chừng năm mét, cao bốn mét. Mọi người sống trong nhà suốt mùa đông cho đến khi mùa xuân thì dựng nhà mới bằng gỗ và da, là các căn lều có cột gỗ ở giữa, xung quanh quây da tuần lộc, khá rộng chứa được cả chục người, và chúng nằm san sát nhau tạo nên một ngôi làng 300 -400 người. Một lúc có hàng trăm nam giới nhanh nhẹn vừa sửa nhà vừa hát vui nhộn, những bài hát về rừng núi, các cuộc đi săn, dựng nhà và tình yêu. Tuyệt đối không thấy bóng một phụ nữ nào sửa nhà vì người Eskimo rất tôn trọng người già, trẻ em, phụ nữ. Nhất nhất những công việc nặng nhọc đều do nam giới đảm nhiệm. Họ cũng kính yêu đất đai nhà cửa vì nó là nơi họ sinh ra chết đi, là nơi có tổ tiên, ông bà cha mẹ, và điều đặc biệt đó là mái ấm gia đình.
Tìm hiểu thêm Hiếm có những ngôi nhà băng tuyết
Trẻ em Eskimo phải tự lập từ rất sớm. Tám tuổi, các em nam đã phải theo cha vào rừng đốn củi, săn bắn và dựng nhà, các em gái theo mẹ học nấu nướng may vá áo quần lông thú. Em gái 16, 17 tuổi đã lấy chồng, có con song em trai phải tới 20 tuổi khi chí ít đã săn được vài con thú vì theo tiêu chuẩn người chồng phải giỏi giang săn bắt, có kinh nghiệm. Quà cưới chính là hai tấm áo, gối bằng lông thú do chính chàng trai săn được, các dụng cụ từ răng thú, sừng hươu, gạc cá voi do anh làm và các đồ đựng cô gái làm, cùng thức ăn dự trữ nhiều năm.
Vì sống giữa tự nhiên nên dân gian Eskimo tin sâu sắc vào các hiện tượng siêu nhiên, họ coi mọi vật đều có linh hồn, có ma xấu, ma tốt, thần tiên, quái vật, người nửa thú… Ai nấy đều tự bảo vệ mình bằng bùa, chú và nhờ thầy phù thủ mách cho cách chống lại thế lực xấu, xem các hiện tượng, các dấu hiệu cấm kỵ.
Lễ hội Eskimo tuy ở xa thế song cũng không kém phần sôi động. Mùa xuân có lễ hội chào xuân, mùa hè có lẽ hội chào hè, mùa thu có lẽ hội săn hươu, hải cẩu, cá voi, mùa đông có lẽ hỏi dựng nhà, tỉa gọt con vật trên băng, lễ hội may áo lông gáu, cáo, hươu, hải cẩu, ngỗng tuyết, lễ hội làm các dụng cụ từ sừng hươu, răng gấu, chó sói và gạc cá voi, lễ hội làm thuyền kayak, umiak, lễ hội đua chó kéo, lễ hội các linh thần và phù thủy…
Cùng nhờ nhà nước quan tâm theo dõi, hiện nay người Eskimo không còn chỉ ở trong các làng bản xa xôi, lao động dân dã mà đã đi vào thành phố làm nhiều nghề như giảng viên, cảnh sát, luật sư, bác sĩ, tiếp viên hàng không, nhà doanh nghiệp, đồng thời là hướng dẫn viên du lịch làm giàu có cho chính mảnh đất quê hương, nhờ vậy du khách có dịp đi chơi ở Bắc Cực và tham gia các hoạt động văn hóa Eskimo.