Xinh đẹp, ngọt ngào tiên điểu Nga
Trong văn hóa nhiều nước, đặc biệt là Liên bang Nga, có một loài chim hết sức xinh đẹp, nửa tiên nửa điểu, gọi là chim thiên đường Alkonost, Sirin, Gamayun,… Các tiên điểu này đều có dung nhan, thậm chí thân hình gợi cảm của một thiếu nữ kiều diễm, và trên đầu đội một vương miện lộng lẫy. Chưa hết, cánh của tiên điểu còn dài tha thướt, sặc sỡ và mỗi khi bay che phủ một góc trời, tạo ra những cơn gió vi vu, ào ạt. Và giọng hót thì ôi thôi,ngọt ngào, da diết.
Như tên gọi, chim thiên đường Nga đúng là có gốc tích từ thiên đàng. Khi ở trên trời, chúng hàng ngày tới hót cho các vị thánh nghe, để họ đỡ mệt sau mỗi lần phò tá nhân gian, cũng như thường tiên đoán những thành tựu mà sau này cả thần và người cùng làm được. Thế nhưng, khi chúng hạ phàm, hót cho người nghe, thì họ lại hay gặp nguy hiểm, do bị mê mẩn trước sắc đẹp quyến rũ và tiếng hót mê ly của tiên điểu, mà cứ thế lang thang suốt ngày đi tìm kiếm như tìm người yêu, rồi bị lạc và không về nữa.
Chỉ một số ít người hoặc là phụ nữ, hoặc là trẻ thơ hay thanh niên có tâm hồn trong sáng, vô tư, mới không bị mê mệt vì tiên điểu, và ngược lại còn được chúng giúp đỡ có đời sống tinh thần phong phú, vui vẻ. Vì vậy, trong khá nhiều tác phẩm hội họa thời Trung Cổ, các họa sĩ thường vẽ một số người ngẩn ngơ nghe chim, song một số khác lại dùng hỏa châu xua đuổi chúng đi. Nhất là các chị em muốn bảo vệ chồng con. Tuy nhiên, theo thời gian, tiên điểu cũng dần được chấp nhận trong sinh hoạt thường nhật, và được coi là một biểu tượng của vẻ đẹp thiên nhiên rực rỡ, sinh động cùng sự hài hòa và hoan hỷ…
Xinh đẹp, ngọt ngào tiên điểu Nga
Alkonost có lẽ là một tiên điểu được nhiều người yêu mến nhất và gọi là chim của hạnh phúc, may mắn. Con chim này có một bộ lông hết sức tươi sáng, thường trắng muốt hoặc bảy sắc cầu vồng, thoạt nhìn đã thấy yêu đời, tin tưởng vào ngày mới khi chim xuất hiện. Hơn thế, nó còn có một tiếng hót vô cùng thánh thót, giúp người ta chống lại được những ủ ê, buồn bã. Mùa xuân, chim hay bay đến, cắp theo những bông hoa đẹp và thả xuống trước nhà dân, hót véo von một hồi rồi đi. Những người nhìn thấy Alkonost được tin sẽ luôn may mắn, thành công.
Cái tên Alkonost vốn xuất phát từ chữ Alcyone, con gái của thần gió Aeolus trong thần thoại Hy Lạp, giải thích cho tốc độ bay nhanh phi thường của chim, khiến nó lúc ẩn lúc hiện, như muốn nói Hạnh phúc, niềm vui thật mong manh và qua nhanh. Đồ rằng, nữ thần Alcyone đã lao xuống biển vì tức giận với thần Zeus mà biến thành Alkonost, song không phải là một con chim báo bão, nóng nảy mà là một con chim mang tới sự dịu êm, bình lặng. Cứ đến giữa đông, nó lại bay ra biển đẻ trứng và trong những ngày ấy, biển đều hiền hòa, phẳng lặng do Alkonost đã điều phối thời tiết để bảo vệ trứng. Sau bảy ngày, trứng nở, biển mới nổi sóng dập dềnh vì thế thủy thủy tin rằng những ngày ra khơi trời yên biển lặng là ngày xuất hiện của tiên điểu Alkonost. Con chim còn cho mọi thứ ở biển rất rõ ràng, minh bạch nên cũng có tên là Chim của bình minh, an toàn. Theo Sáng Thế Ký, Alkonost sống tại Vyraj/ Irej- một vùng đất được coi là thiên đàng của người Slavs dọc theo sông Euphrates- nơi khởi nguồn của nền văn minh nhân loại. Trước khi có đạo Thiên Chúa, nó sống ở đảo Buyan, và sau đó chuyển tới vườn Eden làm sứ giả của Chúa Trời.
Xinh đẹp, ngọt ngào tiên điểu Nga
Trái với Alkonost, Sirin là tiên điểu có bộ lông tối màu và hay cất lên những tiếng hót bi ai, buồn bã, khiến những ai nghe nó hót cũng khóc theo do họ cho rằng, nó báo trước một số phận nghiệt ngã và là lời của Chúa phát xét hay xót thương nhân loại. Vì thế, họ luôn đi theo tiếng gọi của chim, dù phía trước là rừng chông, tên đạn và bởi sức hút mê hồn không cưỡng nổi của chim, ai nấy đều dễ lao vào nguy hiểm lúc nào không biết; và để cảnh tỉnh họ, người nhà phải khua chiêng gõ trống, thậm chí bắn đại bác lên trời. Căn cứ theo sử thi Odyssey của nhà văn Homer Hy Lạp, Sirin chính là Seiren- mỹ nhân ngư, một sinh vật sống ở biển chuyên thu hút các thủy thủ đi về phía nó để rồi va vào đá, mất hút. Vì vậy, ngoài sự tiếc thương, Sirin còn là biểu trưng của màn đêm hoặc những gì huyền bí và thường được khắc họa đậu trên một ngọn cây với đôi cánh dài lê thê ủ rũ.
Thế nhưng, Sirin lại luôn đi cặp với Alkonost, nhằm thể hiện cho hai cảm xúc bất chợt mỗi ngày của người: buồn và vui, sướng và khổ. Đặc biệt hai tiên điểu này gắn với thánh tích Lễ táo trong Lễ biến hình nhằm tưởng nhớ Đấng Cứu Thế. Cứ vào đầu thu, sáng sớm của ngày lễ táo, Sirin lại bay tới khu vườn táo “khóc” nức nở, lâm ly tha thiết song tới buổi trưa nó sẽ bay đi và Alkonost liền xuất hiện “cười” ròn tan, nhẹ nhàng rải những giọt sương trên cánh xuống những quả táo xinh đẹp, đem phép màu chữa bệnh truyền cho trái quả này để tới hôm nay táo được coi là quả trị bách bệnh.
Xinh đẹp, ngọt ngào tiên điểu Nga
Cả Alkonost và Sirin đều là chim cai quản vận may trần thế. Cụ thể là Alkonost có trách nhiệm canh giữ đời sống nhân sinh vào ban ngày, còn Sirin coi sóc vào đêm. Alkonost luôn hứa hẹn cho các vị thánh và tín đồ Ki tô hữu một cuộc sống ấm êm- vĩnh hằng trên thiên đàng, còn Sirin lại cho những linh hồn chưa siêu thoát hoặc người đang cận kề cái chết, được gọi về nước Chúa. Thông thường, trước mỗi ngôi nhà hoặc lều trại của nông dân Nga đều có một cặp tượng tiên điểu Alkonost và Sirin để trông nhà, thông báo tốt xấu, thời tiết- mùa vụ. Nhìn chúng khá giống nhau, song Alkonost thường đứng ở bên phải với làn da trắng, cánh chim ưng, còn Sirin đứng về phía trái, da đen xạm hơn, mang cánh kền kền.
Khác trên, Gamayun là tượng trưng của trí tuệ bác học, sự khôn ngoan tinh tường. Đây là sứ giả của những vị thần tối cao và sẽ bay xuống trần gian để truyền đạt ý chỉ hay những điều thần thánh muốn người biết. Vì thế, tiên điểu này thường xuyên gắn với những giấc mộng của trẻ con hoặc là người dẫn dắt, cứu giúp trẻ thơ, kẻ nghèo, kẻ yếu ớt khi cần, ví dụ như khi bị lạc trong rừng, bị lâm vào cảnh khốn khó. Ngoài truyền đạt lời thần thánh qua những giai điệu ngân nga trầm bổng, nó còn trả lời người nếu như nó được hỏi, và có thể giải đáp bất cứ câu hỏi nào về quá khứ lẫn tương lai. Tiếng chim rất rộn ràng, réo rắt cộng với mỗi lúc nó bay ngang trời, kéo theo bão gió nổi dậy nên được xem là một lời sấm truyền và hiện thân của thần trí tuệ Veles- người gìn giữ bí mật về sự sống và tam giới. Tiếng kêu của tiên điểu Gamayun cũng báo hiệu cho những tin mừng, điềm lành đang đến và do luôn gây trấn động, tương ứng với một điều trọng đại sắp xảy ra, Gamayun thường được miêu tả đứng một mình, giang đôi cánh rộng hùng vĩ.
Xinh đẹp, ngọt ngào tiên điểu Nga
Humayun thực chất là một cách gọi khác của Gamayun, cũng là tiên điểu mang tới hòa bình, thịnh vượng cho mọi đất nước nó bay qua. Điều kỳ lạ hơn, con chim chưa bao giờ ngưng nghỉ, mà chỉ bay liên tục giữa trời. Sở dĩ như vậy vì Gamayun được lấy cảm hứng từ một loài chim thần Ba Tư, có màu sắc vô cùng rực rỡ, như loan phượng và không có chân nên không đậu, không nằm, đồng thời tỏa ra mùi thơm ngan ngát tựa một rừng hoa. Tên của chim, theo tiếng Ba Tư là Huma, hàm ý vui vẻ, phúc đức và bằng việc để chim bay lượn suốt ngày, người xưa muốn lan tỏa những điều tốt lành đi muôn nơi.
Nói tóm lại, Alkonost, Sirin hay Gamayun đều là những chim thần đặc biệt của Nga, và là những tiên điểu có nhiệm vụ canh giữ đối với cây sự sống trong tín ngưỡng dân gian châu Âu thời tiền Thiên Chúa Giáo. Chúng được viết rất nhiều trong các biên niên sử, cũng như khắc họa liên tục trong những bức tranh, phù điêu, trang sức và đồ gốm Nga thời Trung Cổ.
Alknost và Sirin đều được nhắc tới lần đầu tiên vào thế kỷ thứ chín với ý nghĩa là những chim chóc có phép lạ, làm quên đi những mệt mỏi, chán trường, vất vả trong đời sống vốn rất nghèo nàn, lạc hậu bấy giờ. Cả hai con chim đều hót hay, khiến người ta quên hết muộn phiền, song chỉ có Alkonost mới thật sự được đón tiếp nồng hậu vì nó luôn có mặt lúc trời sáng, ấm áp giữa những tia nắng vàng rực rỡ. Việc chim bay trong hào quang chính là một biểu tượng của thái bình, an lạc.
Người ta tin rằng, vào đông chí, nếu lấy được một trái trứng Alkonost treo trên trần nhà của thánh thờ sẽ giúp mọi người luôn tin yêu, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau. Từ hình ảnh những cánh chim bay rợp trời, đúng lúc ta vui buồn hay gặp chuyện gì, họ cũng mường tượng tới những thiên thần từ trên trời xuống giúp đỡ hay loan báo thiên điều, và vào năm 1997 vẫn với ý niệm này, nhà văn- nhà thần bí Danii Andreev đã viết nên cuốn sách Roza Mira, cho rằng Alkonost, Sirin và Gamayun đều là các hóa thân của những tổng thiên thần trên thiên đàng.