Giống như những dòng sông- con suối, đài phun (nước) cũng đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống nhân loại, vì là chỗ cung cấp nước sạch, nơi hẹn hò, tổ chức những sự kiện văn hóa- xã hội và trong lĩnh vực kiến trúc, mỹ thuật là các tác phẩm thủ công để đời, trường tồn theo thời gian. Nói chung, trong nền văn hóa gì, đài phun cũng tượng trưng cho sự sống, niềm vui, hòa bình- thịnh vượng, và các thành phố dù lớn hay nhỏ đều xuất hiện chúng. Riêng đối với Tây Ban Nha, người dân đặc biệt yêu thích những đài phun “Fuente” và luôn xây dựng chúng ở mọi nơi, mang tới cảnh quan thơ mộng. Có cả vạn Fuente trên khắp nước này, mà đơn cử ở thủ đô Madrid là khoảng 1.600 cái, và cái nào cũng tráng lệ.
Một trong các đài phun hay được chụp ảnh nhất ở Madrid là Fuente de Cibeles, một công trình tân cổ điển đã ra đời từ thế kỷ 18 và nằm tại quảng trường Plaza de Cibeles, tạo nên một danh thắng và hình ảnh đại diện cho thành phố. Nó đã có vào thời vua Carlos III và thuộc hai đài phun được đầu tư rất công phu bấy giờ là Fuente de Cibeles và Fuente de Neptuno, mà cùng đối diện qua đường Prado. Điểm nổi bật ở đài phun Cibeles là tượng nữ thần Cibeles, người cai quản thiên nhiên, sự sinh sôi của Hy Lạp, và về sau được Madrid tôn là thánh bảo hộ của mình. Trên bức tượng này, nữ thần cưỡi một cỗ xe lớn, gồm bốn chiếc bánh và do hai con sư tử kéo, tất cả đều bằng đá cẩm thạch trắng muốt, được điêu khắc rất mềm mại, sống động và cho chiều cao đến tám mét (m), rộng 0,8 m. Sở dĩ nữ thần không cưỡi xe song mã hay tam mã vì tích xưa như vậy, song còn bởi sư tử mới chính là biểu tượng của sức mạnh, quyền uy và chiến thắng. Hai con sư tử ở đây còn là Atalanta, một nữ thợ săn vô địch và Hipomenes, chồng nàng, một hoàng tử khôn khéo. Chuyện kể rằng, vì yêu săn bắn, thích sống tự do, phiêu lưu, nàng Atalanta đã nguyện với nữ thần săn bắn Artemisa suốt đời, không lấy chồng để là trinh nữ. Song phụ thân nàng rất hám lợi vì thế cứ thúc giục con thành thân và vì nàng quyến rũ nên bao chàng trai đều kéo tới cầu hôn, không còn cách nào khác, Atalanta hứa với cha sẽ lấy bất cứ ai, nếu người ấy thắng nàng trong một cuộc thi chạy và nếu thua hắn ta sẽ bị tội chết. Dĩ nhiên một nữ thợ săn, lại giỏi luồn lách trong rừng, cũng như được sự phù hộ của nữ thần Artemisa thì chạy cực nhanh, khó ai vượt nổi và kết quả là hàng trăm kẻ bị biêu đầu. Mọi người từ từ rút lui, chỉ còn lại Hipomenes vì quá mê nàng, không bỏ cuộc. Biết mình không chạy nhanh bằng Atalanta, nên chàng đã cầu cứu nữ thần tình yêu Afrodita, và được bà cho ba quả táo vàng cùng bí mật Atalanta rất thích của lạ. Thế là hôm thi đấu, trong lúc chạy, Hipomenes liền lần lượt quẳng những trái táo ra đằng sau, khiến Atalanta vì thích chúng đã dừng chân đón bắt, thừa thời cơ chàng về đích trước. Kể từ đó, hai người thành vợ chồng và cùng nhau săn bắn trong rừng. Một ngày nọ, khi đang đi săn, họ gặp bão nên đã tìm tới trú ẩn tại một đền thờ Cibeles, và vì tuổi trẻ nồng nhiệt, cả hai đã ân ái trước tượng nữ thần và bị bà trừng phạt biến thành hai con sư tử, bắt kéo xe mà không được nhìn nhau. Đó là lý do tại sao hai con sư tử trong pho tượng đều ngó về hai phía. Lấy nguyên mẫu từ đây, nghệ sĩ Ventura Rodriguez đã đảm nhiệm việc tạc tượng nữ thần, còn nghệ sĩ Francisco Gutierrez y Roberto Michel thì đẽo tượng hai con sư tử, mà tổng cộng lên tới hơn 10 nghìn kilôgam đá của vùng Montesclaros, và hoàn thiện vào năm 1782. Sau khi khánh thành, nó đã cung cấp nước sạch cho thành phố, đồng thời là một cảnh vô cùng ngoạn mục, thu hút nhiều du khách và hôm nay là biểu tượng của Madrid. Vào những năm cuối của thế kỷ 20, nó cũng là chỗ ăn mừng chiến thắng của hai đội bóng đá Real Madrid và Atletico Madrid.
Song hành cùng Fuente de Cibeles, đài phun Neptuno cũng là một tuyệt tác của thủ đô Tây Ban Nha, và về nam thần Neptune, còn gọi Hải Vương hay thần biển. Trong mọi nền văn hóa, biển luôn được đề cao hàng đầu vì thể hiện cho sự bao la, rộng lớn, phong phú- vững mạnh và ở Madrid, người ta còn tạc Neptune vì Tây Ban Nha là một quốc gia có ngành hằng hải vượt bậc, chính nó đã góp phần giúp tìm ra châu Mỹ. Tọa lạc ở chính giữa Plaza de Canovas del Castillo, đài phun này hiện lên lồng lộng với hình ảnh thần biển cưỡi trên một cỗ xe lớn, dưới dạng vỏ sò gắn cánh quạt và ló ra từ một mỏm đá nhờ hai chú hải mã, tượng trưng cho bão tố. Tay thần còn cầm một cây đinh ba dài, nhọn và một chú rắn cuộn vòng như sóng xô ào ạt. Ai cũng biết ngài là một trong ba đại thần, người là chủ bầu trời, người làm chủ âm ty và người làm chủ sông- biển. Thế nhưng, vô hình chung Neptune mới là người mạnh nhất, có thật nhất nên được đẽo từ đá cẩm thạch hết sức hoành tráng. Tác giả của đài phun cũng là Ventura Rodriguez, sau đó chuyển sang Juan Pascual de Mena và rồi Jose Arias. Xuất hiện năm 1786, nó cũng nằm trong dự án hiện đại hóa thành phố của vua Carlos III, và có vẻ đẹp từ hiện sinh của nước với hình ảnh của hải vương, cá ngựa, cá heo rất vui vẻ, nhảy nhót trên sóng, để từ đó nước bắn tung tóe từ 305 m3. Neptune trong dáng đứng hiên ngang, nghiêng người về trước như lao đi, rẽ sóng và với cây đinh ba lúc thì gây sấm chớp- mưa gió, lúc lại làm bầu trời trong xanh, mặt biển êm đềm. Hàng năm, có rất nhiều thủy thủ tập trung ở đây vui chơi, ăn mừng những đợt viễn dương thành công, và họ luôn theo một chai sâm banh, khui nắp nổ giòn giã nhằm dâng lên vị thần của họ. Trước năm 1991, đội bóng Aletico Madrid thường tề tựu ở quanh Fuente de Cibeles, song sau khi thắng trận Copa del Rey nhờ cầu xin Neptune, họ đã chuyển hẳn sang đây để ăn mừng sau mỗi trận chiến thắng. Hai đội đối kháng nhau, thành thử hai đài phun ở vị trí đối diện cũng trở nên đối lập và hấp dẫn hàng nghìn fan cuồng tới mở tiệc.
Bên cạnh hai công trình được yêu chuộng trên, ở Madrid cũng có một đài phun gây được sự tò mò, thích thú là Fuente del Angel Caido- Thiên thần sa ngã, hay quỷ sứ trong Kinh Thánh, và là đài phun duy nhất tại đây cũng như khu vực nói về đề tài sa tăng, sự sa ngã, bị cám dỗ của người. Tọa lạc ở công viên Buen Retiro, vốn nó là một pho tượng bằng thạch cao, rồi bằng đồng, cao 2,65 m của nghệ sĩ Ricardo Bellver nhằm tham dự Hội chợ Quốc tế III tại Paris (Pháp) năm 1878. Sau ba năm nghiên cứu ở Rome (Italy), ông đã nảy ra ý định làm một tác phẩm về Lucifer dựa theo bài thơ Thiên đàng đã mất của nhà thơ John Milton; mới đầu tượng được nặn từ thạch cao, sau đó để được chấp nhận tại Exposition Universelle Paris đã đổi sang đồng và trở về nước tặng cho thành phố Madrid và nằm tại vị trí hôm nay từ năm 1885. Nó nhanh chóng được xây dựng thành đài phun cho mọi người đều có dịp thưởng thức. Người ta định dựng tượng trong mái che, song cuối cùng đã để nó tự do tắm mưa nắng trên một cái cột bằng đá khá cao và giữa một bồn nước đường kính 10 m trang hoàng công phu, lạ mắt, đầy yếu tố kỳ quái. Kiến trúc sư Francisco Jareno là người đã tạo ra phần bệ tượng với tám cạnh gắn mặt quỷ, các con thằn lằn, rắn và cá dữ… cùng có ý nghĩa tượng trưng về sự xấu xa, dữ dội. Bệ tượng này nâng chiều cao của đài phun lên tới hơn 7 m và còn cho nó nằm cao hơn mực nước biển đúng 666 m. Công trình được khánh thành vào năm 1885 trước sự chứng kiến của nữ hoàng Maria Christina. Điều đặc biệt ở đài phun này như đã nói là hình ảnh của Lucifer hay quỷ sứ bị đuổi khỏi thiên đàng. Nhiều người Ki tô hữu tin rằng, sa tăng vốn là một thiên thần rất xinh đẹp, tên là Lucifer và vì sự cám dỗ, sa đọa mà bị rơi khỏi tầng trời. Việc rơi ấy được căn cứ theo cuốn sách của nhà tiên tri Isaiah trong Kinh Cựu Ước với lời rằng: Sao mà ngươi bị sa xuống từ bầu trời như thế, hỡi Lucifer, con trai của hừng đông? Trong sử thi của mình, John Milton cũng đã miêu tả khá rõ ràng về Lucifer kẻ tội đồ vì lầm lỗi mà đánh mất thiên đàng. Qua tác phẩm của Ricardo Bellver, người xem được chứng kiến phút giây Lucifer vừa bị ngã từ trên trời xuống và ngả người trên một khúc gỗ cằn cỗi, khuôn mặt tối sầm lại hoặc lấy tay che mắt cho khỏi chói lóa vì ánh sáng thiên đường do xung quanh hắn đã là bóng tối; hắn ngã, không thể đứng dậy nổi vì cả hai tay chân đều bị trói buộc bởi một con rắn đang ngóc đầu phồng mang, trợn mắt. Có thể nói đó là giây phút bàng hoàng, tối tăm nhất trong cuộc đời.
Tỉnh Segovia, và cụ thể tại hoàng cung La Granja de San Ildefonso cách trung tâm tỉnh lỵ 11 kilômét (km) và Madrid 80 km, cũng là một nơi có nhiều đài phun đẹp. Trong mỗi khu vườn hoàng cung đều có một đài phun đặc sắc, trong đó phải kể tới đài phun Los Banos de Diana với chủ thể là nữ thần Diana, người trông giữ mặt trăng, đồng quê và việc săn bắn của La Mã. Bà thường cùng với hai người hầu là tiên nước Egeria và thần rừng Virbius làm nên bộ ba quyến rũ. Trong đài phun này, người ta đã diễn tả cảnh nữ thần đang xuống tắm, nghỉ ngơi sau một ngày đi săn dài, và vào đêm còn chiếu sáng lung linh tạo ra những cảnh vật h hồn. Có khá nhiều nhân vật thần thoại của La Mã đều xuất hiện ở đây, với mỗi người một vẻ và cùng tắm táp, vui đùa bên những con vật trên sông. Vào năm 1717, khi đến núi Sierra de Guadarrama, vua Philip V, vị hoàng đế Bourbon đầu tiên trị vì Tây Ban Nha đã bị lôi cuốn bởi phong cảnh trữ tình nên đã cho xây một cung điện nguy nga làm hành dinh mùa hè, mà một phần điểm xuyết vô cùng diễm lệ cho nó chính là 26 đài phun độc đáo, mà đài phun Sự tắm gột của Diana hay các tiên nước tắm là đài phun duy nhất nằm trong khung tường. Bên cạnh những kiến trúc đá, như tường hoa, bình vại, giá đỡ trắng muốt, đa số tượng đài ở đây đều bằng chì mạ vàng, giả làm tượng đồng đỏ thật, nhờ thế kinh phí giảm xuống, giúp gây dựng hàng loạt những pho tượng thật phong phú. Và để làm nên vườn tược, hồ nước mang phong cách Pháp, đức vua đã thuê các nghệ sĩ Pháp thiết kế luôn mà kiệt xuất là hai nghệ sĩ Rene Fremin và Jean Thiery.
Granada với hoàng cung Alhambra lại có một đài phun lừng danh, gồm 12 chú sư tử phun nước, đứng quây tròn quanh một cái bát trên sân Sư Viên và do đó tên là Fuente del patio de los Leones. Vào thế kỷ 14, sau khi chinh phục Tây Ban Nha, người Moor đã mang theo kiến trúc của Ả Rập tới xây lên ở Granada nhiều quần thể hùng vĩ, lộng lẫy, mà hoàng cung trên là một công trình tuyệt vời nhất. Theo lệnh của vua Nasrid Muhammed V, cung Alhambra đã được hình thành với đài phun sư tử mà cùng biểu thị về thiên đường của Hồi giáo Islam. Từ thiên đàng pardadise trong tiếng Anh chính là một từ phái sinh từ thiên đường của phương Đông. Đại thể đài phun này có hình tròn đứng trong khuôn viên vuông, được bao bọc bởi các hành lang trông ra sân nằm ở chính giữa cung điện và gồm 124 hàng cột đá trắng bóng, đẽo khắc cầu kỳ, tinh xảo. Những con sư tử cũng được đẽo từ loại đá cẩm thạch này của vùng Macael, Almeria và cùng ghé lưng vào đỡ một cái bát đại là một bể nước cung cấp nước cho đài phun. Nước phun ra tới đâu từ miệng các con vật sẽ chảy theo bốn con rãnh tới đó, tượng trưng cho bốn dòng sông trên thiên đường và dẫn tới các phòng kế bên, phục vụ sinh hoạt. Có thể nói 12 chú sư tử ở đây, ngoài thể hiện cho vương quyền còn là vật canh giữ chốn thiên đàng, trông coi nước và phân phát nước đều đặn từ “trên trời” cho muôn dân “dưới đất”. Không chỉ bố trí tượng nhìn về một hướng như nhiều đài phun Tây phương, đài phun Đông phương mà Fuente del patio de los Leones là một ví dụ tiêu biểu luôn có sự đa chiều, tuy có thể đơn giản, song nhìn ở đâu cũng thấy đẹp, cân đối. Người ta đồ rằng, giống như đá được chở từ nơi khác tới, 12 chú sư tử cũng được mang từ một cung điện thế kỷ 11 đến
Đài phun thần kỳ Montjuic cũng là một trong 1.800 đài phun cực kỳ hữu ích ở Barcelona vì người ta có thể uống nước trực tiếp. Chưa hết, đây còn là đài phun tiền phong áp dụng nghệ thuật phun nước và trình diễn ánh sáng huyền ảo. Được kiến thiết để làm đẹp nhân triển lãm quốc tế 1929, nó là tác phẩm của nghệ sĩ Carles Buigas và gồm 3.620 đầu phun, mỗi giây phun 2.600 lít nước, kết hợp cùng ánh đèn, âm thanh. Tất cả các loại nhạc từ nhạc cổ điển tới nhạc pop, nhạc thiếu nhi Walt Disney, nhạc phim như Bố già, Võ sĩ giáp đấu, Chúa tể của những chiếc nhẫn… đều có thể được phát tại đây, nhất là bài hát Barcelona trong Thế Vận Hội Mùa hè Barcelona 1992 được thực hiện bởi nam ca sĩ Freddie Mercury và nữ danh ca opera Montserrat Caballe tại chính đài phun này. Một ca khúc nữa là bài hát Chúc mừng năm mới, Tết đến… Ngoài những tia nước và ánh sáng nhiệm màu, phía sau nó là phong cảnh rất đẹp của cung điện Montjuic và bốn cột kiểu Hy Lạp vào năm 1928 đã bị xô đổ và tới năm 2010 lại được tái thiết, cho thấy vẻ đẹp Catalan. Nói chung, nó phun nước quanh năm vào đêm tối với mỗi lần 15 phút.
Cũng là một đài phun kỳ diệu, Grifo Magico de Santa Galdana ở Menorca, lại mang hình một đầu vòi, không thân cuống mà bay lơ lửng song vẫn tuôn nước xối xả xuống những tảng đá trắng. Bí quyết ở đây là cái thân lẩn ở ngay trong dòng nước khi chảy xiết, càng chảy nhanh càng không nhìn thấy, song nếu ngưng sẽ lộ thân. Từ xa, nó còn rất nổi bật nhờ màu đỏ rực rỡ và lôi cuốn nhiều trẻ con đến nghịch ngợm.
Plaza de Espana của Aviles cũng có một đài phun giàu trí tuệ. Nằm cách bờ biển trung Asturias không xa, Canos de San Francisco là quần thể của sáu cái đầu người bằng đá cùng phun ra những dòng nước ngọt trong vắt. Người ta đồ rằng, đây là đầu của những nhân vật nổi tiếng của thành phố và được tạc hình làm đài phun từ thế kỷ 17 để phục vụ dân sinh. Vì trước đó, nước sạch còn khá khan hiếm và mọi người phải dùng mương máng để dẫn về. Cùng với sáu đại thủ, còn thấy ba huy hiệu thành phố, cho thấy tầm quan trọng đặc biệt.