Nguyên liệu làm nước giải khát của Iran
Iran là một quốc gia có nền văn hóa ẩm thực hết sức độc đáo, mang đậm màu sắc phương Đông. Đặc biệt có rất nhiều đồ uống, nước giải khát từ hoa quả, rau củ và các loại hạt, cho hương vị và màu sắc hấp dẫn. Cũng vì sản xuất nhiều nước ngọt nên đây là nước tiêu thụ nước ngọt nhiều nhất khu vực. Người dân gần như không uống rượu, thay vào đó là các loại nước khoáng, nước hoa hồng mà theo niềm tin dân dã sẽ đem lại một thân thể cường tráng và một tâm hồn trẻ trung, hồn hậu.
Các loại nước hoa quả sharbat
Nhờ thiên nhiên ưu đãi, Iran trồng được rất nhiều loại cây ăn quả quan trọng như lê, táo, dưa hấu, mơ, mận, đào, cam, chanh, lựu, dâu tây, chà là… cùng các loại rau củ để từ đó làm nên hàng trăm thứ đồ uống, nước giải khát thi vị. Nước ngọt chiết xuất từ hoa quả ở Iran được gọi chung là sharbat. Đây là những loại đồ uống độc đáo thường dùng để giải khát song ở nhiều nơi cũng được uống cùng thức ăn và là thứ không thể thiếu trong mỗi bữa cơm thường nhật từ trưa- nahar đến tối- shahm của Iran. Sharbat đã có từ lâu đời mà theo như cuốn sách Zakhireye Khawrazmshahi thế kỷ 12 thì đã có cả trăm loại loại từ hoa quả, các loạt hạt, rau và thảo dược, bao gồm albaloo, ablimou, chanh, dâu, dưa, lựu… Để làm sharbat, người ta thường cho đường vào nước quả sau đó cô thành xi rô trước, và khi uống thì pha thêm nhiều nước. Ngoài uống trực tiếp, còn cho sharbat vào sữa chua và sa lát.
Tokhme sharbati- nước ngọt hạt chia
Một loại sharbat đặc biệt, được yêu thích là tokhme sharbati- nước ngọt hạt chia. Tứ hạt này chỉ thấy ở địa phương có màu xám và nhiều omega3 tốt cho tim mạch, thị giác lại có tác dụng hạ nhiệt, điều áp và giảm sự thèm ăn. Khi cho chia vào nước, chúng sẽ tạo thành một dịch lỏng, lấm tấm hạt trông như một bầu trời đầy sao. Hoặc như khakshir – sữa bụi là loại nước ngọt cũng có tên nhờ những hạt nhỏ li ti như hạt vừng màu nâu, có thể giải độc cho gan và chống táo bón. Sở dĩ đồ uống được gọi là sữa bụi vì có hương sữa và hàng nghìn hạt nâu đỏ như bụi đất.
Để có một cốc nước ngon tokhme sharbati và khakshir, nói chung cần một ly nước mát, một thìa nước hoa hồng, một thìa hạt chia hoặc hai thìa khakshir, một thìa đường hoặc mật ong làm ngọt, một vài giọt chanh ép và một ít đá, sau đó đổ chung khuấy đều, riêng với tokhme sharbati thì đợi vài phút cho hạt tạo gel. Ở cả hai loại sharbat này hạt đều lắng nên cần khuấy khi uống, xem chúng chao lượn như những điệu múa.
Một gia đình người Iran đang chế biến sharbat
Ngoài khakshir, cũng có hai loại nước uống không dùng với thức ăn là sheer moz- sữa chuối, aab talebi – nước dưa đỏ ép, aab hendevaneh- nước dưa hấu ép, aab anaar- nước lựu ép… và thường được bán tại các quán nhỏ vào hè tại các điểm du lịch. Tiện hoa quả, các quầy sẽ dùng máy ép nước phục vụ khách đỡ khát sau buổi chạy bộ hay dã ngoại.
Thứ đồ uống truyền thống thường thấy trong bữa ăn, dùng cùng cơm và các món ăn là doogh- sữa lắc, một loại sữa chua, nêm muối, rắc bạc hà tươi hoặc khô và một số thảo dược. Sau khi uống một lúc sẽ buồn ngủ vì sữa chua sẽ hạ huyết áp giúp thư giãn. Để làm doogh, cần một hộp sữa chua, một thìa bạc hà hoặc lá thuốc sắt vụn, nửa thìa muối, một phần tư thìa tiêu, hai thìa sô da hoặc nước mát sau đó đổ chung vào cốc khuấy đều một phút cho mọi thứ tan. Tùy khẩu vị có thể cho thêm muối hoặc bạc hà. Uống lạnh với đá thì ngon nhất.
Doogh- sữa lắc và các nguyên liệu làm đồ uống
Cũng dùng để uống hoặc làm nước chấm là sekanjebin – sirô dấm có vị chua ngọt dôn dốt. Đây cũng là loại coctail đặc sắc nhất của Iran. Để làm sekanjebin, cần một cốc nước, sáu thìa đường, 1,5 thìa dấm, một nhúm lá bạc hà tươi hoặc khô thái vụn, một quả dưa chuột cắt hạt lựu, một lát chanh. Đổ nước và đường vào chảo đun đặc, rồi vặn nhỏ lửa, thêm dấm, khoắng đến khi không còn chua thì cho bạc hà vào. Trước khi dùng thì lấy xi rô pha với nước trắng hoặc nước hoa hồng hay soda và dưa chuột băm, găm trên miệng cốc lát chanh cho đẹp mắt, uống lạnh.
Chai, trà đen
Trà là thức uống chính thức ở Iran để tráng miệng và đãi khách. Trà trong tiếng Iran là chai. Hàng ngày, mọi nhà thường uống trà- đặc biệt là trà đen với đường viên. Khác các thức uống trên có thể uống lạnh với đá thì người ta chỉ uống trà nóng. Ngay cả những ngày hè nực nhất, người Iran vẫn uống trà nóng bởi nó sẽ giúp hạ nhiệt, thanh lọc cơ thể, tẩy độc và nhờ thế Cơn mệt mỏi sẽ tan biến (tiếng Iran là khastegeet dar mireh). Cách pha và uống trà ở mỗi nhà mỗi vùng mỗi khác, thông thường người ta sẽ ngậm một cục đường sau đó nhấp một nhụm trà. Tùy nơi mọi người sẽ uống trà vào buổi sáng hay chiều, dùng trước và sau bữa ăn. Ngoài giải khát, các quán trà cũng là nơi tụ tập của nam giới đến vui chơi, đánh cờ và hút điếu. Người dân ít khi uống cà phê song gần đây đã uống nhiều hơn, làm nảy sinh những quán cà phê phục vụ kiểu Pháp, Italia… cùng các loại cà phê tan và cà phê Cappucino…
Do theo đạo Hồi nên ở Iran có luật cấm uống rượu, sản xuất cũng như lưu hành rượu, nếu vi phạm sẽ bị phạt nặng, thậm chí nhục hình. Thay vì uống rượu, mọi người uống khá nhiều bia. Đồ uống này đã xuất hiện ở vùng núi Zagros phía tây Iran hàng nghìn năm, có chút cồn thế nhưng hiện nay, mọi người chỉ uống loại bia không cồn, và có các công ty cung cấp bia không cồn như Behnoush Iran với loại bia calorie thấp Delster Diet, công ty Danjeh Aria với bia Hoffenberg, công ty OĂhHohohArphanoosh với bia Istak…
Mỗi năm, Iran sản xuất tới ba tỷ lít nước ngọt – hoa quả các loại, song hầu như chỉ để phục vụ nhu cầu nội địa (xuất khẩu có 12%). Do khí hậu nóng, người dân uống rất nhiều nước ngọt. Bình thường ở nơi khác, trung bình mỗi người chỉ uống khoảng 10 lít nước ngọt thì ở Iran tới 46 lít. Tựu chung, ở đây có bốn loại nước giải khát: Đầu tiên là nước uống nhẹ với các nhãn hiệu Zamzam, Fanta, Coke, Pepsi, Sprite…Thứ hai là nước uống không cồn nhiều hương vị, đặc biệt có loại từ mạch nha dành cho phụ nữ đang mang thai, như Delster, Benoushzz, Bavaria, Hoffenberg… Thứ ba là nước khoáng đóng chai lấy từ nước suối tự nhiên, ngoài uống còn để nấu ăn. Cuối cùng là sữa chua lắc kết hợp giữa sữa chua, muối, nước và dược thảo. Phải nói dù là của dân dã hay do các công ty nổi tiếng sản xuất, các thức uống giải khát ra đến đâu đều hết đến đó, quả là sức tiêu dùng phi phàm.