Từ thời Babylonia và Ai Cập cổ đại, con người đã biết dùng đồng hồ mặt trời, để tính toán thời gian trong ngày và mùa vụ. Sau rất nhiều cải tiến thì đến thế kỷ 14, chúng ta đã có đồng hồ cơ năng và thế kỷ 15 là đồng hồ lò xo. Thế nhưng, để có một chiếc đồng hồ của riêng mình, cho tới suốt thời Trung cổ vẫn là một điều hết sức khó khăn của người dân, vì số lượng ít ỏi và giá trị đắt đỏ. Vậy mà hoạt động gì cũng cần phải biết giờ giấc, thế là tháp đồng hồ (TĐH) ra đời, với những cái đồng hồ được gắn trên cao, cho phép mọi người qua lại dễ dàng nghe và thấy nó. Trong đó một TĐH đầu tiên, là tháp Những ngọn gió của thành phố Athens- Hy Lạp 2.050 năm trước. Là một tháp hình bát giác, trên tám mặt gắn tám đồng hồ mặt trời, về cơ bản là một đĩa dẹt và một cây kim, ghi lại bóng đổ của mặt trời trên đĩa vào các khoảng thời gian khác nhau.
Đến nay, đã có rất nhiều kiểu TĐH với cách hoạt động đặc trưng: Có cái bằng bóng đổ của mặt trời, có cái lại bằng cơ học- phát ra những tiếng chuông vang lừng hoặc bằng điện tử ngân lên những khúc nhạc réo rắt… Nói chung, nhờ TĐH, ai nấy đều chủ động được thời gian và công việc. Vì thế, TĐH đóng một vai trò rất quan trọng, không thể thiếu trong cảnh quan kiến trúc công cộng, đặc biệt là của các đô thị phương Tây, và được thấy từ thị sảnh, nhà thờ, nhà hát tới bưu điện, trường học, bệnh viện… Và hiện tại, mặc dù đã có đồng hồ đeo tay- bỏ túi, máy tính, điện thoại nhưng nhiều người vẫn thích xem TĐH, vì nó gợi lại trước mắt cả một trang sử hào hùng và một cảnh đẹp hấp dẫn, nổi bật của thành phố. Mỗi TĐH, dù đứng độc lập hay liên kết đều rất cao lớn, hùng vĩ, và với những TĐH cho tiếng chuông, thì độ cao của chúng bao giờ cũng có thể khuyếch đại tiếng chuông ấy đi xa hàng kilômét. Đây cũng thường là một công trình lâu đời, ít có sự thay đổi, sửa chữa vì là biểu tượng của vùng miền. Và được thiết kế tuyệt đẹp như những tác phẩm thủ công mỹ nghệ. Dưới đây xin kể tới một số TĐH tráng lệ, thu hút đông đảo du khách:
TĐH thiên văn ở thành phố Prague- Czech, là một công trình trung cổ, cao 70 m (m) và danh lam của Quảng trường Old Town- Prague. Giống như nhiều TĐH khác, nó cũng có một chiếc đồng hồ hiện đại ở trên nóc, hàng ngày thông báo giờ giấc. Song đặc biệt, cũng là điểm hấp dẫn nhất của tháp là một cây đồng hồ thiên văn – Orloj đã ra đời từ năm 1410, gồm ba bộ phận nằm giữa thân tháp: Trên cùng là một chú gà trống vàng, đứng ở cửa chuồng hình chóp, dưới một chút là Hành lang đi lại của 12 Thánh Tông đồ, được cách điệu qua hai ô cửa chữ nhật, và nối tiếp về chức năng với bốn hình động nằm dưới nữa: về bên phải sườn tháp là hình (tượng) Thần Chết dưới dạng một bộ xương di động kéo dây chuông, và cầm một cái đồng hồ cát biểu thị sống chết. Đứng cạnh Thần Chết là Người Thổ Nhĩ Kỳ tượng trưng cho các hoan lạc của cuộc đời. Về bên trái đối ngược với Thần Chết là Kẻ tự cao soi gương, gật gù và người hàng xóm là Kẻ tham lam cũng cười rung người, cầm túi tiền và vung vẩy cây gậy. Hai loạt hình này nằm hai bên bộ phận thứ hai và ở giữa tháp là đồng hồ thiên văn, có các vòng tròn miêu tả vị trí của mặt trời, mặt trăng cùng các vì sao. Và thấp nhất là đồng hồ lịch đại với các nấc khắc họa cụ thể ngày tháng… Cơ chế hoạt động của TĐH ở bộ phận đầu tiên như sau: Cứ vào một giờ mới, từ đây sẽ réo lên một hồi chuông, và người kéo chuông chính là Thần Chết, vừa kéo, vừa xoay chiếc đồng hồ cát, quyết định từng giây phút của sự sống. Từ lúc Thần Chết kéo chuông, hai ô cửa hành lang cũng mở ra, và các vị thánh lần lượt di chuyển từ trái qua phải, xếp thành từng cặp; mỗi người cầm trên tay một đồ vật thể hiện cho các nghề nghiệp xưa kia. Khi các vị thánh di chuyển thì Người Thổ Nhĩ Kỳ, Kẻ tự cao và Kẻ tham lam cũng thực hiện các công việc hàng ngày của họ. Khi dứt tiếng chuông, hai ô cửa hành lang đóng lại thì trên cao con gà trống cất tiếng gáy. Đó như là một câu chuyện và bài học thấm thía về cuộc đời. Cho thấy hai mặt đối lập của cuộc sống, trong khi có những người sống rất tốt, hướng thiện thì cũng có những kẻ xấu vẫn nhởn nhơ tự đại. Và tiếng chuông hay tiếng gà gáy là sự cảnh tỉnh chung. Vì câu chuyện thú vị, máy móc tài tình, trước mỗi giờ, có rất nhiều người tập trung ở đây chiêm ngưỡng. Chỉ một lúc, mà họ có thể biết được cả thời gian cụ thể, vị trí của các vì sao trên bầu trời và những ngày, tháng mang tên vua chúa.
Tương tự TĐH thiên văn Prague, TĐH Thị sảnh Neue Rathaus của Munich- Đức, cũng là một tháp cuốn hút bởi kiến trúc tân Gothic, và các câu chuyện lịch sử thú vị. Xuất hiện năm 1908, ở Quảng trường Marienplaz, nó được làm bằng đá vôi và gạch, cao 85 m, và có một cây đồng hồ lớn- Glockenspiel gồm 43 quả chuông, 32 hình rối và nhiều pho tượng bất động. Hàng ngày, vào 11 giờ trưa, 12 giờ trưa và 5 giờ tối, tại đây sẽ vang lên những bản nhạc cổ điển, đồng thời là các màn diễn kể lại chuyện cổ Đức. Cụ thể là hai mẩu chuyện thế kỷ 16 ly kỳ và nhân văn, được kể qua hai sân khấu: Cái ở trên thuật lại đám cưới của công tước Wilhelm V với nàng Renata xứ Lorraine, và một cuộc đấu thương trên ngựa góp vui bởi các hiệp sĩ, đội Bavaria trong trang phục màu xanh và trắng và Lothringen màu đỏ kèn trắng, trong đó đội Bavaria luôn thắng. Cái phía dưới đặc tả điệu múa Schafflertanz – múa đóng thùng. Theo huyền sử thì vào năm 1517, bỗng xảy ra đại dịch ở Munich, và những thợ đóng thùng đã đi khắp thành phố để nhảy múa tạo niềm vui, khích lệ mọi người. Điệu múa cũng tượng trưng cho sự kiên nhẫn và trung trinh trong những giai đoạn khó khăn. Sau khoảng 12 phút thì chú gà trống ở trên nóc sẽ kêu ba lần, đánh dấu sự kết thúc của buổi diễn.
Zytgloggye Tower của Bern- Thụy Sĩ lại là một TĐH trung cổ nữa, gây được sự chú ý ngay từ phút đầu tiên. Tháp đã ra đời từ thế kỷ 13, cao 54 m và phục vụ rất nhiều mục đích khác nhau, như mới đầu là một tháp canh, nhà ngục và đến thế kỷ 15 được gắn đồng hồ thành TĐH. Nó cũng có cả đồng hồ báo giờ bình thường và đồng hồ thiên văn. Ở hai mặt đông và tây của tháp đều có đồng hồ báo giờ, với các con số La Mã hoặc kim bằng vàng, trong đó kim giờ lớn hơn, được gắn ở hai đầu mặt trời và mặt trăng. Khi đến một giờ mới, trên các ô cửa sẽ xuất hiện các hình nhân và con vật chuyển động, cùng đó là những người kéo dây chuông hoặc đánh chuông, mà nổi bật là Chronos râu xồm, vị thần thời gian.
Saviour Tower hay tháp Spasskaya của Moscow- Nga có lẽ là một trong các TĐH trung cổ huyền bí nhất, cũng thân quen nhất, gắn liền với lịch sử hùng tráng Nga. Ra đời năm 1491, đây vốn là một tháp canh quan trọng và lối vào chính của điện Kremlin hàng trăm năm. Người ta cho rằng, nó có một sức mạnh ghê gớm có thể bảo vệ điện Kremlin trước mọi cuộc xâm lăng. Từ thế kỷ 16-17, các Nga hoàng đều dùng tháp này để thực hiện các lễ diễu hành hay đón tiếp ngoại giao. Khi đến Quảng trường Đỏ và điện Kremlim, ai nấy đều rất thích chụp ảnh tháp với chiều cao 10 tầng và một ngôi sao năm cánh đỏ hồng trên đỉnh tỏa sáng lung linh suốt ngày đêm. Mọi người cũng thích xem và lắng nghe tiếng chuông đồng hồ từ tháp. Tại bốn mặt của tháp đều gắn đồng hồ, mà cái đầu tiên đã có từ thế kỷ 17 sau khi tháp thêm một vọng nhỏ turret ở đỉnh. Vốn dĩ các mặt đồng hồ có nền xanh, xung quanh trang trí những ngôi sao bạc và gắn chữ số bằng vàng từ tiếng Ả Rập và Slavo cổ, tuy nhiên nó đã bị vỡ, và phải thay bằng số La Mã thông thường, và chuyển sang chú trọng tới hệ thống chuông gõ bên trong. Mỗi mặt đồng hồ có đường kính là 6,12 m, các chữ số cao 0,72 m, kim giờ dài 2,97 m và kim phút 3,28 m. Cứ 15 phút sẽ có 10 quả chuông ngân điểm tiếng, và một giờ có một chuông ngân lâu dài. Tiếng kêu rất thanh, đứng ở đâu của Quàng trường Đỏ cũng nghe thấy.
Một trong các TĐH cận đại nổi tiếng nhất, phải kể tới TĐH Nhà ga Limoges của Limoges- Pháp. Ga này đã ra đời từ năm 1856 và đến nay vẫn là một ga đẹp nhất châu Âu. Ngoài sự đặc biệt như nằm ngay trên đường ray thay vì kế cận như các nơi khác, mọi người thường chú ý tới TĐH, cao tới 12 tầng và 60 m với bốn mặt đồng hồ xoe tròn cao 4 m, nằm dưới bốn cung và một mái vòm màu xanh dịu mát. Trên mỗi mặt đồng hồ có cách đánh số rất riêng, số 4 không được viết là IV mà được viết là IIII để giữ khoảng cách đều đặn giữa hai con số La Mã: 4 và 8. Hơn thế, các đồng hồ còn luôn chạy sớm hai phút, khiến hành khách luôn phải rảo bước và là một cách rèn luyện sức khỏe hiệu quả.
Cũng là nhà ga song giờ không còn nữa, mà chỉ còn sót lại tháp đồng hồ lẻ loi song rất bề thế là TĐH của Hồng Công- Trung Quốc. Tháp đã được xây dựng từ năm 1915 từ đá vôi và gạch đỏ, cao 44 m và một ăng ten 7 m. Ngày xưa, hành khách thường đứng ở đây để xem giờ cũng như chờ đợi tàu đi tuyến Kowloon-Canton. Từ thập niên 70, ga trên đã bị dỡ bỏ nhưng chính quyền vẫn giữ lại TĐH này như một biểu tượng của cuộc sống mới.
Deira Tower của Dubai- Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất- UAE lại là một tòa tháp thể hiện sự giàu có và thông thương. Đây là một bùng binh, cũng là một đài phun nước ở phía đông thành phố, nơi giao cắt giữa hai quốc lộ lớn. Trong suốt thời gian dài từ thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, Dubai vẫn dựa chủ yếu vào nghề cá và ngọc trai. Tuy nhiên, vào thập niên 40, người ta bỗng tìm thấy ở đây một trữ lượng dầu mỏ rất lớn, và vào năm 1962 lần đầu tiên đã xuất khẩu dầu mỏ ra thế giới. Để đánh dấu thành tựu vĩ đại này, TĐH Deira đã được xây dựng năm 1963, có hình dạng như một hòm châu báu được nâng lên bởi sáu cái tua màu trắng từ biển. Phía dưới là một đài phun nước và xung quanh là các ngả đường thênh thang. Vì kiến trúc bay bổng, táo bạo, Tờ báo Telegraph đã xếp nó vào một trong 17 TĐH đẹp nhất.
Abraj Al-Bait Tower của Mecca- Ả rập Xê út là một TĐH không chỉ được xây dựng mới nhất (năm 2011), cao nhất thế giới (601 m) mà còn có mặt đồng hồ lớn nhất (46 m) cùng nhiều kỷ lục ấn tượng. Tháp nằm trên Khách sạn Hoàng gia Mecca, và có các mặt đồng hồ có thể thu hút du khách từ xa, đặc biệt là các tín đồ Hồi giáo đến với thánh đường của khách sạn và Nhà thờ Islam linh thiêng nhất thế giới đạo Hồi- Masjid al- Haram cách đó vài bước. Tháp cao đến 601 m, gần đỉnh gắn bốn mặt đồng hồ cách đất 530 m, và phía trên là một cột tháp cao 71 m, trong đó ở chóp có một vầng trăng lưỡi liềm cao 23 m, được làm bằng vàng, nặng 35 tấn. Bốn mặt đồng hồ cũng được làm bằng vàng, và có phần đĩa ở giữa màu trắng. Bao bọc bên ngoài là một lớp kính gồm 98 triệu mảnh. Đường kính của mặt đồng hồ là 46 m. Kim giờ dài 17 m, kim phút 22 m, và xung quanh được thắp sáng bởi hai triệu bóng đèn Led. Với độ cao và ánh sáng cực mạnh, nó khiến cho mọi người đứng từ xa 25 km vẫn thấy. Đồng thời cũng có một tiếng chuông ngân rất to, mỗi ngày đều đặn vang xa, nhắc đạo tử năm lần tập trung cầu nguyện đúng giờ. Vì phục vụ cho người dân sở tại và tín đồ hành hương nên đồng hồ hoạt động theo giờ địa phương.
Ngoài ra, còn rất nhiều TĐH hấp dẫn khác như tháp Rajabai ở Mumbai- Ấn Độ cao 85 m, theo phong cách Gothic và Venetia, lấy cảm hứng từ tháp Big Ben London- Anh. Tháp Wrigley của Chicago- Mỹ 130 m, phong cách hiện đại, có khuôn mẫu từ tháp Girald nhà thờ Seville- Tây Ban Nha kết hợp kiến trúc Phục Hưng. Tháp Ferry San Francisco của California- Mỹ 75 m, phong cách Beaux Arts, cũng mô phỏng một trong các tháp chuông ở thánh đường Seville. ThápHòa Bình của Ottawa, Canada 92 m, phong cách Gothic, được in trên đồng tiền 50 đô la và 20 đô la Canada. Tháp Izmir của Izmir- Thổ Nhĩ Kỳ 24,6m, phong cách Ma Rốc, từng xuất hiện trên đồng tiền 500 lira Thổ Nhĩ Kỳ. Tháp Sultan Abdul Samad của Kuala Lumpur- Malaysia 41m, phong cách Mughal và đại học Central Muir Allahabad. Tháp Jam Gadang của Bukittinggi- Indonesia, 26 m, phong cách bản địa Minang và kiến trúc Hà Lan.