Lầu Aeolus
Bắt đầu từ cách đây 40 nghìn năm, con người đã biết làm ra nhạc cụ, ví dụ như những cây sáo, cái tù và hay trống và sau này khi xây dựng nhà cửa, qua sự khéo léo bài trí cũng khiến chúng phát ra tiếng động vui tai. Đặc biệt từ thế kỷ 18 – 19, trong một giai đoạn gọi là thời Cổ điển, làm việc chi người ta cũng cho có tính nhạc, giai điệu và lấy khuôn mẫu từ văn hóa Hy La. Nhất là tại Pháp đã có một phong trào kỳ diệu- Rococo Style với tất thảy mọi vật đều có những cạnh tròn, uốn lượn, chứa nhiều tông màu uyển chuyển, rực rỡ khắc họa tình yêu, sự trẻ trung, vui vẻ, nhảy nhót như những nốt nhạc. Đến nay, bảo chế tạo thứ gì phát ra âm thanh, phần lớn mọi người đều làm nổi do hiểu được cơ chế của nó chính là những dao động, lan truyền, va đập của các hạt vật chất trong không khí và có thể tận dụng mọi chất liệu xung quanh để làm nên một nhạc cụ mới, chỉ có điều là không truyền thống, thậm chí lạ lùng, kỳ quái.
Do nhạc dễ cảm thụ, giúp giải trí tạo sự thư thái, đôi khi còn chữa lành bệnh, nên hiện giờ có rất nhiều tác phẩm lớn nhỏ trưng bày ngoài trời, đại thể là nghệ thuật sắp đặt kết hợp giữa mỹ thuật và âm nhạc để phục vụ đại đồng, nâng cao chất lượng cuộc sống. Ngoài chọn lựa những thứ ngắn dài, to bé, bằng thép hay đá, gốm sứ… cho các cung bậc (nốt nhạc) khác nhau, các nghệ sĩ còn dùng gió, mưa, nước chảy hoặc những trấn động do người và vật, xe cộ đi lại nhằm tác động lên nhạc cụ, cũng là những tượng đài cho chúng tự chơi. Tựu chung, những tác phẩm sắp đặt ở đây đều phát huy tốt tính tự động này mà tạo ra những làn sóng nhạc mới, kiểu mới, khởi đầu cho những bản giao hưởng mê say trong thành phố.
Cây ngân nga
Lấy cảm hứng từ thiên nhiên, vào tháng 12 năm 2006, hai kiến trúc sư Mike Tonkin và Anna Liu của một dự án mỹ thuật môi trường tại Anh đã dựng lên ở thị trấn Burnley, Lancashire- England một cái cây, làm toàn bộ bằng ống tuýt thép mạ kẽm, tên là Cây ngân nga (Cây hát) và đem tới cho công chúng sự thưởng thức đặc sắc cả về thị giác lẫn thính giác. Cao gần ba mét (m), nó được ghép từ 320 ống tuýp đục lỗ và xếp thành 21 tầng mà ở điểm cao nhất, ý chỉ vòm cây có đường kính 4 m với mỗi “cành nhánh” đều vặn vẹo, trông ra tứ phía để đón gió thổi tới từ quả đồi Pennine. Hễ có gió thổi là từng “ống sáo” sẽ thu khí và cất lên những âm thanh vi vu, réo rắt ở quãng tám. Cùng với bốn pho tượng nữa trong loạt tác phẩm Panopticons, nó có ý nghĩa về một cảnh đẹp hiện đại, tiêu biểu cho thế kỷ 21 tại Anh và đã đoạt giải thưởng lớn của viện hàn lâm kiến trúc hoàng gia ngay khi ra đời và năm 2017 còn được sao nguyên để dựng ngoài thành phố Austin, Texas (Mỹ), giúp người dân lúc nào cũng được nghe những tiếng sáo du dương và từ hình dạng vặn xoắn của nó nhìn từ xa cứ như một cơn lốc xoáy, một làn gió mát lành lộng thổi.
Aeolus, đại phong cầm
Cũng với những ống thép kiểu này, vào tháng 3 năm 2012, nghệ sĩ Luke Jerram tại thủ đô Anh lại tạo được một hình vòm cung phát nhạc và gọi nó là Lầu Aeolus, tức nhà của thần gió Aeolus, một trong bốn vị thần gió Hy Lạp. Tọa lạc tại cầu tàu Canary của London, đây thực ra là một cây phong cầm vĩ đại song cải tiến nhờ dùng chi chít những cái ống nối dây ngang dọc trên đầu nhằm nảy sinh những nốt nhạc khi gió “chạm” phải. Có tổng cộng 310 cái ống i nốc được tra vào một cây cầu cũng có 310 lỗ với tác dụng như một màng rung cộng hưởng. Chưa hết, ở đầu nhiều ống thép còn gắn những dây mảnh bằng ni lông với vai trò của những dây đàn và cuối cùng cho ra một đàn harp kiểu mới. Tùy gió nhẹ hay mạnh, lùa vào ống và rung dây mà từ góc nào, âm thanh cũng ngân vang từng hồi thánh thót. Là một tượng đài có thể ở được, như tên gọi là một cái lầu, một mái nhà nên nó còn cho nhiều người trú ẩn và đứng bên dưới ngắm cảnh qua các lỗ như thể ống nhòm. Dù gió hay mưa, ngồi dưới đây cũng nghe được những bản nhạc rất lãng mạn, thơ mộng, thấm đẫm tình yêu đối với gió mưa và cứ như những phong thần đang thủ thỉ, kể chuyện bên tai.
Vườn âm thanh
Vườn âm thanh là địa danh của một loạt 12 cột tháp lanh canh trong khuôn viên của Cục khí quyển và đại dương quốc gia Seatle Washington (Mỹ). Nằm bé nhỏ và kế cận công viên lớn thứ hai thành phố- Warren G. Magnuson Park, song nó lúc nào cũng gây được sự chú ý vì những tiếng nhạc hùng hồn cất lên từ ống sáo xoay tít theo gió. Được nghệ sĩ Douglas Hollis sáng tác năm 1983, khu vườn âm nhạc này là sự sắp đặt của nhiều cột sắt, trông như những cột điện thoại song ở trên không gắn ăng ten mà có những cái chong chóng nối với những cái ống thép- ống sáo, để khi gió thổi sẽ quay tròn và làm sáo ngân nga. Gió nhẹ, tiếng sáo sẽ dìu dặt, lãng đãng song gió mạnh sẽ vút lên như một bản hòa ca vang dội của những sáo diều và ở độ cao hơn 6 m, với 12 cột sáo là 12 khúc nhạc đồng quê.
Đàn ống biển Zadar
Vẫn nhờ gió, song còn nhờ thêm sóng biển vỗ về là đàn (ống) Biển ở thị trấn Zadar, duyên hải Croatia, gồm 35 ống sáo đặt dưới những bậc thang đá dẫn xuống bờ biển. Tác giả của nó là công trình sư Nikola Basic và đã thực hiện vào năm 2005 nhằm đổi mới vùng biển của tân thành phố. Dựa trên hoạt động của nước nảy sinh âm thanh, ông đã bố trí dưới mỗi bậc thang ven biển một tổ hợp năm ống sáo, mỗi ống ứng với một dây thanh và để cho sóng xô vào, cũng như gió biển thổi đến làm khí xuyên qua lòng ống phát ra những cung bậc kỳ diệu. Cả đàn ống dài tới 70 m nên lúc nào cũng có sóng đánh, lúc êm dịu, lúc ồ ạt, đồng nghĩa với những bản hùng ca, do đó vào năm 2006 đã dành giải thưởng châu Âu về không gian công cộng đô thị.
Đàn sóng vịnh San Francisco
Đàn sóng ở vịnh San Francisco của California (Mỹ) cũng được ngân lên nhờ sóng xô bờ và tiếp xúc với 25 ống sáo bằng PVC và bê tông lắp đặt tại nhiều độ cao. Công trình đã được nghệ sĩ Peter Richard cho lắp tại một đê chắn sóng trên vịnh du thuyền ở quận Marina, San Francisco Bay. Khánh thành năm 1986, ngày nào nó cũng réo rắt như nước chảy và tùy theo thủy triều lên xuống mà cường độ cao hay thấp, nhiều khi phải lắng tai nghe và cũng có cảm tưởng như biển đang trò chuyện cùng ta.
Cây đàn Triều cường Blackpool
Cây đàn Triều cường cũng là một pho tượng kiêm nhạc cụ tuyệt đẹp ở khu nghỉ dưỡng ven viển Blackpool, England (Anh). Xuất hiện từ năm 2002 trong một loạt tượng trang trí dọc đường New Promenade, đây là một bức tường khổng lồ, cao 15 m bằng bê tông, sắt, kẽm và đồng gắn tám ống sáo được nối với 18 ống khác chôn dưới đất và khi triều dâng, khí sẽ xộc lên, tạo nên những làn sóng âm thanh như ai gảy đàn mà hay nhất là trước hai giờ hoặc sau ba tiếng của một đợt triều cường. Sóng càng cao, dữ dội, tiếng nhạc càng vang xa, luyến láy và thuộc cung si giáng trưởng. Nhìn từ đâu, nó cũng gợi nhớ vì như một cái tua bạch tuộc ngoi lên khỏi biển.
Kèn mưa Dresden
Ở khu phố Kunsthofpassage của Dresden (Đức) cũng có một tác phẩm sắp đặt như ruột của một sinh vật vĩ đại, song tại hai đầu còn ráp những cái phễu to đùng để hứng nước mưa và lại dội vào một cái phễu to hơn, réo lên muôn tiếng nhạc vui tai. Đó là Tường Phễu của ba nghệ sĩ Annette Paul, Christoph Rossner và Andre Tempel, người muốn đem tới diện mạo mới cho ngôi nhà màu xanh và cả quận sinh viên này. Nhờ hệ thống dày đặc những máng nước, gối đầu liên tiếp, cho nước mưa xả xuống như thác, nó đã tạo ra một giàn nhạc “kèn” mưa, lúc trầm khi bổng nhờ những dòng nước trút đổ ồng ộc và cả những hạt mưa rơi tí tách trên kim loại. Ngoài mưa, gió cũng có thể chui qua những ống xả hoặc những lỗ phễu dài ngoằng mà ngân nga.
Khánh gió Windorgel
Khánh gió hay chuông Windorgel ở thị trấn Vlissingen (Hà Lan) cũng là một tổ hợp dày đặc gồm 27 thân tre đục lỗ, cho những cung bậc bổng trầm thay đổi theo gió và còn được tái thiết nhiều lần qua nhiều biến cố. Lần đầu tiên là vào năm 1975, khi nghệ sĩ Raphael August Opstaele muốn xây dựng một xê ri những chuông gió dọc theo bờ biển Đại Tây Dương, từ Tây Phi tới Bắc Cực và nó chỉ tồn tại một năm thì bị lũ cuốn. Lần thứ hai, tác phẩm được cất lại vào năm 1977, song tới năm 1981 cũng bị phá hủy để rồi hai năm sau có công trình hôm nay, gồm nhiều thân tre đứng thẳng, tựa như một rừng trúc, cứ có gió lại lao xao, rì rào mà không hề thấy một tán lá, vòm cây nào. Có thể nói mỗi thân tre ở đây là một cây sáo đồ sộ, đục hàng chục lỗ mà gió bão là những nhạc sĩ thổi lên những giao điệu ngất ngây.