Đan Mạch là một quốc gia có truyền thống đi biển và ngư nghệ lâu đời. Gắn với biển, nên dân gian thường hình dung ra dưới biển một thế giới cực kỳ xinh đẹp- huyền diệu, thậm chí có cả người cá. Từ thời Trung Cổ, trẻ em Đan Mạch đã được kể trước lúc đi ngủ những câu chuyện về người cá, và đề tài này ngày càng hấp dẫn hơn khi có văn học viết về nó, mà một người có công lớn nhất là đại văn hào Hans Christian Andersen. Vào năm 1837, ông đã sáng tác nên một câu chuyện thiếu nhi, cho đến giờ vẫn là một truyện cổ tích hay nhất thế giới. Truyện tên là Den lille havfrue, có nghĩa là Nàng tiên cá bé nhỏ, đã được rất nhiều người dựng thành tranh, truyện, phim ảnh, tượng đài cùng vật trang trí.
Chuyện kể rằng, ở dưới biển sâu, có một vương quốc của những người cá hay tiên cá, mà đứng đầu là Vua Thủy Tề cùng các con gái. Trong đó, công chúa út là người có giọng hát mê li nhất, cùng một trái tim tò mò, muốn hiểu biết về cuộc sống bên ngoài. Vào tuổi 15, nàng được phép ngoi lên mặt biển, và trong một trận bão đã cứu sống một hoàng tử, song từ đấy nàng cũng thầm yêu chàng và mong ước trở thành người để sánh bước cùng chàng trên mặt đất. Nhằm có đôi chân đi lại được, nàng đã nhờ một mụ phù thủy dưới đáy vực, đánh đổi giọng hát, đồng nghĩa với khả năng nói thành lời của mình để trở thành người câm. Nàng cũng được báo trước rằng, để có linh hồn người, nàng phải dành được tình yêu của chàng trước ngày chàng lấy vợ, nếu không, nàng sẽ biến thành bọt biển mãi mãi…
Chấp nhận mọi rủi ro, Den lille havfrue đã đi tìm hoàng tử, song chàng lại nhầm người khác mới là ân nhân của mình và quyết định thành hôn với cô ấy. Đau khổ tột cùng song không thể nói, cũng không về biển được, nàng tiên cá u sầu, ngồi lặng bên mặt nước. Bất chợt, các chị nàng hiện lên, mang theo một con dao sắc và bảo nàng hãy đâm nó vào trái tim chàng, thì mọi phép thuật sẽ biến mất, nàng sẽ bơi được trở lại thủy cung, mà để có nó, họ cũng phải hy sinh mái tóc dài óng ả cho mụ phù thủy. Thế nhưng, trước tình cảm yêu mến hoàng tử dành cho người vợ trẻ, Den lille havfrue đã không thể ra tay, mà quăng con dao đi, rồi lao mình xuống nước, tan biến trong phút chốc.
Vì lòng vị tha, nhân ái cùng sự xinh đẹp, duyên dáng, Den lille havfrue đã trở thành biểu tượng của con người Đan Mạch. Và từ câu chuyện trên, dân gian nước này cũng dựng nên khá nhiều bức tượng, cho thấy hình hài “có thật” ngoài đời của nàng và nói chung là của người cá. Một trong đó là tượng Den lille havfrue đang ngồi chờ đợi trên một mỏm đá ở Bến tàu Langelinie, Cảng Copenhagen, khắc họa một thiếu nữ nhỏ nhắn, mình trần xõa tóc, ngồi nghiêng, quỳ gối, để lộ phần đuôi cá đang biến thành chân. Trong truyện, Den lille havfrue có một cái đuôi, song ở đây, nàng có tới hai cái. Ra đời năm 1909, tượng bằng đồng, được Carl Jacobsen, con trai của nhà thành lập Hãng bia Calsberg, đặt làm, lấy cảm hứng từ một vở múa ba lê về câu chuyện xưa. Còn tác giả của tượng người cá là nghệ sĩ điêu khắc Edward Eriksen, với hình mẫu để đúc ở thân tượng chính là vợ ông, bà Eline Eriksen, và phần đầu cùng mặt là Ellen Price, người vũ nữ đã thực hiện điệu múa ấy tại Nhà hát Ballet hoàng gia.
Tổng cộng tượng Den lille havfrue cao 1,25 mét, nặng 175 kilôgam, ngồi trên một tảng đá cao gấp ba lần nàng và hoàn thành vào tháng 8 năm 1913. Trong suốt một thế kỷ, nàng đã ngồi đó để quan sát cảnh tàu thuyền tấp nập ra vào bến cảng và trở thành một thắng cảnh lừng danh của thành phố. Tuy nhiên, vào tháng 5 năm 2010, nhằm đáp ứng yêu cầu của nhiều người châu Á được chiêm ngưỡng người cá, chính quyền Copenhagen đã cho phép đưa nàng đi trưng bày tại Hội chợ triển lãm quốc tế Thượng Hải từ tháng 5 đến tháng 11 cùng năm. Tại đó, 70 triệu du khách đã được chụp hình với nàng, và nhiều người còn có dịp gặp lại khi tới thăm Đan Mạch nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh ra tượng.
Cũng ở Copenhagen, từ năm 1921 đã có một pho tượng nàng tiên cá nữa, tác giả là Anna Marie Carl- Nielse, và mới đầu được bày tại triển lãm Den Frie Udstilling, song đến ngày 5 tháng 5 năm 2009 đã đặt cố định bên cầu tàu phía trước Sảnh Kim cương đen thuộc Thư viện Hoàng gia. Tượng cho thấy một cô gái với khuôn mặt sững sờ, háo hức đang biến từ người cá sang người. Tuy nàng có thân dưới uốn khúc, còn nguyên cái đuôi và vây cá, nhưng có cảm tưởng như đã thoát dần lốt cá. Nàng cũng có một số đặc điểm khác của cá, như cái mũi dẹt, cái miệng mở rộng và tư thế như giãy dụa để cố thở trên cạn và đứng dậy, đánh dấu một sự chuyển đổi từ lạ thành quen, sợ hãi sang vui vẻ, thiếu nữ ngây dại sang phụ nữ chín chắn. Có tới ba pho tượng của Anna Marie Carl- Nielse, gồm một tác phẩm bằng thạch cao tại Bảo tàng Mỹ thuật Funen Odense. Từ bức tượng này, bà đã tạo thêm hai phiên bản bằng đồng, một tại Gallery Quốc gia Đan Mạch và một tại Christians Brygge, bên ngoài Thư viện Hoàng gia.
Agnete và người cá lại là một nhóm tượng nằm sâu dưới nước của Kênh Slotsholm và Cầu Hojbro- Copenhagen. Tác phẩm này như tên gọi, đưa người xem tới với một bản ballad cổ điển của Đan Mạch là Agnete og Havmanden, mà theo đó nàng Agnete đã theo một người cá xuống biển, song vì nhớ quê hương lại trở về đất liền, bỏ rơi chồng con là người cá đang nhớ mong. Từ bài ca trên, nhà văn, nhà điêu khắc kiêm nghệ sĩ nhiếp ảnh Suste Bonnen đã dựng lên một pho tượng bằng đồng, miêu tả hình ảnh về một gia đình người cá.
Trong một lần đi dạo trên bãi biển, thiếu phụ trẻ Agnete bỗng gặp một chàng trai thủy cung, được chàng cầu hôn và đã xuống đáy biển cùng chàng. Họ ở với nhau tám năm, sinh bảy đứa con, thì đang ngồi bên nôi của đứa con út, Agnete chợt nghe thấy tiếng chuông của nhà thờ nơi nàng từng sống vang vọng, nỗi nhớ quê nhà, con cái trước đây trào dâng mãnh liệt, khiến nàng vô cùng buồn bã. Thương vợ, người cá đành phải cho nàng về thăm quê với lời hứa sẽ quay lại. Song khi đã ở trên đất liền, Agnete đã quên lời hứa. Từ dưới nước, chồng nàng vẫn ngày đêm ngóng lên, đợi vợ về, một tay chàng bế đứa con thơ, tay còn lại giữ cho sáu đứa con lớn khỏi quậy phá, lăn lộn vì nhớ mẹ.
Tuy rằng, thơ ca về họ đã chính thức có (được in ấn) từ năm 1818, song đến năm 1992, Suste Bonnen mới có dịp tạc tượng họ, ghi lại tình yêu cũng như sự chia lìa, mất mát của người cá. Tượng nằm dưới chân Cầu Hojbro, nơi mỗi ngày đưa rất nhiều người đi qua thăm viếng lâu đài Christiansborg, như nhắc nhở mọi người hãy đừng phụ tình, đừng vì chốn phồn hoa đô hội, đông vui náo nhiệt mà bỏ quên, rời xa chốn cũ nghèo nàn, lạc hậu.
Tương tự Nàng tiên cá bé nhỏ của Edward Eriksen, vào mồng 2 tháng 6 năm 2012 tại thành phố Helsingor, cũng có một pho tượng Chàng tiên cá với dáng ngồi y hệt. Chàng tên là Han, trong tiếng Đan Mạch ý chỉ nam nhi hay đàn ông nói chung, và về vóc dáng là của một cậu bé khoảng 13 tới 15 tuổi. Tượng được làm bằng thép không gỉ, sáng loáng nên có thể phản chiếu mây trời, tàu thuyền, nhà cửa và mọi sinh hoạt xung quanh. Tác phẩm là sự kết hợp sáng tạo của hai nghệ sĩ người Đan Mạch và Na Uy- Elmgreen & Dragset, cũng là tác giả của nhiều tượng đài nổi tiếng tại Anh và Italy.
Cao 1,8 mét, nặng 800 kilôgam, với tư thế của Den lille havfrue, đây được xem là người em trai của nàng, đang ngồi đợi và lo lắng cho chị. Thế nhưng, nhìn khuôn mặt trẻ trung, hồn nhiên và sắc màu tươi tắn, lấp lánh, ai nấy lại nghĩ về một cậu bé mơ mộng, một tương lai vui vẻ- tốt đẹp đang đến với thành phố biển. Màu trắng đó cũng gợi nhớ đến những lớp bọt biển tinh khiết, trong đó có thân thể nàng tiên cá, và như vậy Han chính là một sự tái hiện lại ở giới tính khác của nàng, song vẫn hiền lành, trong sáng như cũ. Tác giả đã để Han là một nam nhi, cường tráng, khỏe khoắn, có lẽ là để giúp chàng dễ đi thực hiện được những ước mơ hơn, và cũng là ước mơ của người dân biển Đan Mạch được bay cao, bay xa đi ra thế giới, hòa mình cùng quốc tế, và dù ở đâu họ vẫn giữ được phẩm chất cao quý.
Trong các thành phố của Đan Mạch, ít nơi nào có thể gặp nhiều đồ vật mang hình người cá như Odense- quê hương của Hans Christian Andersen. Người ta cho rằng, ông đã viết nên câu chuyện nàng tiên cá, dựa theo các chuyện kể từ nhỏ dưới ngôi nhà thân yêu. Vào năm 2021, chính quyền Odense đã cho dựng một bảo tàng, trưng khá nhiều hình ảnh nàng tiên cá để ca ngợi nhà văn, và từ khắp nơi các minh họa của truyện đều được gửi về đây giới thiệu. Ngoài ra, tại nhiều địa điểm khác, như lối vào chủ đề HCA tại Khách sạn Comwell hay Công viên Munkemose đều có tượng đài người cá.
Tượng ở công viên trên là một tác phẩm nàng tiên cá đang bơi lội, ngoi mình lên khỏi mặt nước, và để khắc họa vẻ đẹp quyến rũ, gợi cảm từ thân thể cũng như dáng vẻ linh hoạt của cá, nó có một phần đế thanh mảnh, cao đến bốn mét. Tượng bằng đồng, song đế bằng đá granite, được nghệ sĩ Hans Pauli Olsen hoàn thành vào tháng 6 năm 1998.
Do đại văn hào từng ở và viết một số câu chuyện tại Nhà hàng hải sản Havfruen, trên Cảng Nyhavn- Copenhagen, nên từ lâu nơi này cũng treo biển và có thực đơn mang hình người cá. Ngay khi chưa vào quán, thực khách đã thấy trước mắt trên tường hình ảnh một Mermaid màu vàng lôi cuốn. Và khi gọi món, trên menu cũng thấy in hình Mermaid theo nhiều màu sắc khác nhau. Tên của nhà hàng cũng có nghĩa là Nàng tiên cá và quảng cáo cho việc phục vụ tôm cá lấy từ đáy biển.
Phía trước tháp đồng hồ của Tòa thị sảnh Aarhus, cũng có một đài phun mang chủ đề Agnete og Havmanden, gồm hai pho tượng bằng đồng theo phong thái El Greco và của nghệ sĩ Johannes C. Bjerg. Ra đời vào năm 1941, tượng phản ánh một người cá đang đắm đuối nhìn nàng Agnete, bấy giờ cũng ngây người vì say vẻ đẹp hay bùa phép của chàng. Hai người ở tư thế vặn xoắn và dưới những vòi nước bắn lên tung tóe từ chân và hai bên họ, cho cảm giác như một cột nước dâng lên thụt xuống. Như đã nói, đây cũng là một tác phẩm phỏng theo chuyện tình bi thương trong một bản ballad của Na Uy. Và vì lâu đời, lãng mạn, từ bản nhạc này phái sinh khá nhiều cốt truyện khác nhau, song đều có phần mở đầu hết sức thơ mộng, ấy là màn chào hỏi hay cầu hôn của Merman- nam người cá.
Dù rằng đã có con, song vì sức thuyết phục của chàng, Agnet đã chấp nhận lấy chàng, và một hôm khi đang ru cho con ngủ dưới thủy phủ, nàng bỗng nghe thấy tiếng chuông nhà thờ, nó thúc giục nàng phải trở lại đất liền, thăm viếng thân quyến. Có truyện ghi rằng, sau khi lên bờ, nàng đã gặp mẹ, kể cho mẹ nghe về cuộc đời mới, song vì không muốn xa con, không muốn nàng bị cô đơn giữa biển khi trên đời hãy còn con cái, cha mẹ…, bà đã ngăn nàng không ra bờ biển đúng hẹn và để người cá- chồng nàng phải ra đi một mình. Có truyện lại ghi, sau khi đã sắp xếp ổn thỏa trên cạn, Agnete đã trở về thủy phủ và từ đó trở thành một tiên cá mãi mãi. Vì đài phun có nước trong vắt, cộng với ý nghĩa nhân văn sâu sắc, trẻ em rất thích ra đây uống nước, đặc biệt sinh viên khi tốt nghiệp đều có tục uống nước từ đài phun như thể tiếp thu năng lượng từ biển. Các xe buýt cũng hay ngừng nghỉ tại đây, cho hành khách giải khát, ngắm cảnh và tung đồng xu để cầu tài lộc, tình yêu- hạnh phúc.
Gần 100 năm, sau khi có tượng nàng tiên cá của Edward Eriksen với sắc đẹp kiều diễm, thùy mị, vào năm 2006 tại Copenhagen và ở một đoạn không xa so với pho tượng cũ, cũng xuất hiện một nàng tiên cá khác song trừu tượng hơn hoặc có thể hình dị biến. Và đó là tác phẩm của giáo sư Viện Mỹ thuật hoàng gia Bjorn Norgaard, với cái nhìn về một thế giới đang biến động, mà hậu quả của nó làm mất dần hay xấu xí đi những câu chuyện cổ tích. Không chỉ có nàng tiên cá, ông còn vẽ lên một thiên đường bị đột biến tệ hại. Nàng tiên cá của ông cũng được đúc từ đồng và ngồi ở dáng khép nép, song chân dài thoòng- vặn vẹo, cái cổ cũng dài, còn cái đầu không rõ mắt mũi, tóc tai, tựa như một sinh vật lạ của biển. Nhìn như vậy, người xem càng thấy nàng tiên cá của Edward Eriksen xinh đẹp biết bao và thêm trân quý những giá trị lịch sử lâu đời.
Cuộc sống hiện đại còn khiến người ta mang được cả Den lille havfrue về nhà, và nó được thấy qua bức tranh tường Những người ở sân bay năm 2019 của nghệ sĩ HusjMitNavn tại Phi trường Copenhagen. Với chiều dài 26,4 x 1,8 mét, tranh miêu tả từng kiểu thực dụng, ví dụ như người mua sắm- thương nhân thì thích không bị đánh thuế, còn với du khách, nhất là du khách ngoại quốc thì thích mang đi tất cả những gì họ thấy về nhà, và dĩ nhiên ở Đan Mạch có Den lille havfrue thì họ mang theo Den lille havfrue. Để thỏa lòng mua sắm ấy, thị trường cho ra rất nhiều những nàng tiên cá mi ni bằng đủ chất liệu.
Cùng những tranh tượng, ở các thủy cung, công viên nước và nhiều trung tâm văn hóa của Đan Mạch, cũng thường có thợ lặn, đóng giả người cá để phục vụ trẻ thơ, du khách. Ở đó, họ sẽ bơi cùng các đàn cá heo, cá mập, cá đuối… và lặn mò ngọc trai, hái san hô, tảo biển cho mọi người xem, chụp ảnh lưu niệm, thậm chí còn dựng lên nhiều cảnh tượng vương quốc dưới biển hoặc các con tàu đắm, chứa đựng kho tàng, mà để tới đó chỉ có người cá mới làm nổi.