Con đường Tơ lụa trong mùa hoa nở
Với chiều dài hơn 6.400 kilômét trên đất liền, chưa kể trên biển, Con đường tơ lụa là con đường thương mại trên mặt đất dài nhất thế giới xưa nay, do được mở ra để nối Trung Quốc với nhiều nước thuộc ba châu lục. Cụ thể là nó chạy dọc theo đường biên giới phía bắc của Trung Quốc, Ấn Độ, Ba Tư và kết thúc tại Đông Âu, trong đó có Thổ Nhĩ Kỳ hiện giờ và Địa Trung Hải. Gọi là Con đường tơ lụa vì nó xuất phát từ việc bán lụa để đổi ngựa trong thời Hán vào thế kỷ thứ hai trước Công Nguyên. Song từ lụa, người xưa cũng giao dịch nhiều mặt hàng từ phía Trung Quốc cũng như các nước dọc theo thương lộ, và các thương nhân bốn phương để trao đổi hàng hóa phong phú, mua đi bán lại, đã băng qua nhiều kinh đô, thủ phủ, thành trì, cung điện, đền thờ và nhiều đoạn thành của Vạn Lý Trường Thành. Đại thể đó là gốm sứ Trung Quốc, gỗ đàn hương, gia vị Ấn Độ, nghệ tây, hồ trăn và chà là Ba Tư, trầm hương, dầu thơm Somalia, chai thủy tinh Ai Cập, hạt thủy tinh Italy, lông thú vùng Caucasia…
Năm tuyến đường thương mại xưa cùng xuất phát từ Trung Quốc
Cùng tên là Con đường tơ lụa, song thực chất có tới năm tuyến đường từ Trung Quốc đi ra thế giới, gồm tuyến đường chính từ kinh đô đời Hán- Changan qua Trung Á tới châu Âu, tuyến đường về phía nam vượt khỏi dãy núi hùng vĩ Karakorum, tuyến đường về phía bắc xuyên qua Nga tây tiến, tuyến đường Trà Ngựa xuyên Tây Tạng sang Ấn Độ và tuyến đường tơ lụa trên biển băng qua tứ hải tới Trung Đông và châu Âu. Thành thử, nó rất trùng điệp, lúc lên lúc xuống, lúc cao tận tầng mây giá lạnh, lúc lại thấp xuống chân núi lởm chởm, lòng vòng qua các vực sâu, sông ngòi ẩm ướt và cả sa mạc nắng lửa.
Những sản phẩm, mặt hàng được vận chuyển và buôn bán dọc đường
Vì dài và có thể nói là gian khổ trong khi đi lại, để buôn hay mua được một mặt hàng thiết yếu nào đó từ bên ngoài, người xưa phải đi rất sớm và ròng rã hàng tháng trời mới tới nơi. Trên đường, họ cũng gặp khá nhiều kẻ cướp, người ăn xin, thú dữ, dịch bệnh. Thế nên, họ phải đi theo đoàn, đoàn này nối tiếp đoàn kia, tuy không quen biết song cùng là những thương lái nên che chở, giúp đỡ lẫn nhau, và tạo ra cái hôm nay gọi là caravan- một đoàn người ngựa, xe thồ gồng gánh lũ lượt, mang vác đủ thứ. Chỉ có một loài vật thích hợp nhất để thồ hàng bấy giờ là con lạc đà vì chúng có thể nhịn ăn nhịn uống và chịu được thời tiết nóng nực. Mỗi con vật cũng mang được tới 300 kilôgam trên lưng.
Những đoàn caravan dài, nối tiếp nhau xuyên hoang mạc
Điểm dừng chân của một lái buôn trong hành trình dài về phía trước
Có thể nói Con đường tơ lụa với các tuyến thương mại đóng một vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của các nền văn hóa, vì ngoài nhu yếu phẩm còn mang lại những ý tưởng khoa học, phát minh công nghệ, ví dụ như giấy viết, thuốc súng, tiền giấy, cũng giúp giao thoa- hội nhập văn hóa, khi lần đầu tiên Phật giáo du nhập Trung Hoa qua đường này, rồi thu hút du lịch, giới thiệu những cảnh đẹp, sinh hoạt dân dã của Trung Quốc và khu vực, và với nhà tiên phong đi du ngoạn phát kiến châu Á để về miêu tả lại ở châu Âu là nhà thám hiểm Marc Polo vào thế kỷ 13, 14. Song do thương mại tự do, chợ búa bừa bộn, thiếu điều kiện vệ sinh trên đường, người ta cũng dễ gặp dịch bệnh, và người châu Âu đồ rằng, căn bệnh dịch hạch tác hại cho cả Âu châu thời Trung Cổ là đến từ đây.
.
Một góc chợ phiên lũ lượt kẻ bán người mua dọc tuyến đường xưa
Tuy thông thương như vậy, song phải tới thế kỷ 19, Con đường tơ lụa mới có tên trên và do nhà địa lý người Đức Ferdinant Van Richthoten đặt ra, và đưa lên bản đồ vào năm 1877 với tên Seidenstrassse (tiếng Anh là Silk Route). Vào năm 2014, UNESCO đã phong tặng hành lang Changan-Tianshan trên Con đường tơ lụa là Di sản nhân loại. Riêng hành lang này đã dài 5.000 kilômét, đi qua 33 địa điểm của ba quốc gia: Trung Quốc, Kazakhstan và Kyrgystan.