BÁNH XE SÁCH, VÒNG XOAY CỦA TRI THỨC

Trước khi có World Wide Web hay sách điện tử E-book như ngày nay, ở thời Phục Hưng, người xưa cũng có một thiết bị cơ học với ý nghĩa tương tự, cho đọc sách thoải mái, thích cuốn nào hay trang nào cũng được, mà chỉ cần để những cuốn sách ấy lên các nan hoa của một guồng quay và dùng tay xoay nó đến các vị trí mong muốn. Công cụ này được gọi là bánh xe sách, lấy ý tưởng từ những minh họa về một cỗ máy trang nhã, vừa như một thú chơi vừa phục vụ người bị bệnh khỏi phải đi lại. Tác giả của những minh họa đó là nhà phát minh, kỹ sư quân sự người Italy Agostino Ramelli.

Vào năm 1588, Agostino Ramelli đã cho ra một cuốn sách, tên là những cỗ máy tài tình của đại úy Agostino Ramelli, trong đó chứa 195 bản vẽ rất chi tiết về hàng chục cỗ máy, mà nếu ra đời sẽ rất thiết thực, hữu ích, gồm máy xay lúa, máy bơm nước, cần cẩu hàng… và đặc biệt có một thiết kế về một guồng quay không phải để múc nước mà để đưa sách đi vòng tròn từ dưới lên trên hoặc ngược lại nhờ bánh răng. Tuy ông chưa thật sự làm được nó, song các nhà sáng chế về sau đã áp dụng các bản vẽ này để tạo nên nhiều bánh xe sách hay các khay sách, tủ sách hình tròn xoay vòng. Có rất nhiều nước từ thế kỷ 16 tới 18, thậm chí hôm nay làm bánh xe sách, vì nhờ nó giải thiểu được sự đi lại, mang vác và trong thời Phục Hưng, người ta còn mơ tưởng tới một cỗ máy thần kỳ, tiện lợi đem tới tri thức phong phú, giàu đẹp. Mọi sự bắt đầu từ năm 1440, khi máy in được sáng chế và cho một lúc hàng chục, hàng nghìn cuốn sách. Thế là mọi người, ai cũng thích đọc sách, nhất là giới tăng lữ và quý tộc hay phải chép sách để đọc và gìn giữ chúng, thì lúc này có thể rảnh rang sưu tầm đủ loại. Có những người có thư viện sách cao đến ngợp đầu, mà mỗi lúc xem sách khá là bối rối vì không biết nó ở chỗ nào và rồi đặt ở đâu trên bàn. Do tham vọng chứa được nhiều kiến thức, từ thời Trung Cổ tới Phục Hưng, người ta thường làm ra những cuốn sách cực lớn và nặng, nhiều khi cao bằng một người mà chỉ cần bê ra bàn thôi cũng là một vấn đề. Chưa hết, bấy giờ người ta còn hay bị bệnh gout, khiến đau chân, mỏi khớp khó đi lại, bê vác…, và đó là tất cả những lý do để nhà phát minh của chúng ta nghĩ ra một guồng nước song không chở nước mà chở sách. Ông thiết kế nó với nhiều bánh răng như thể một đồng hồ thiên văn học, với mỗi bánh răng tương ứng một khay sách, và người ngồi có thể dùng tay hoặc chân để xoay bánh xe, đến cuốn nào cần đọc thì dừng lại. Mỗi cái khay khi xoay cứ như các lục địa, thế giới quanh một cái trục và sự hoạt động của bánh răng cũng gợi nhớ tới sự chuyển vận liên hồi hoặc lãng đãng của các chòm sao trên bầu trời, và mọi thứ được luân chuyển, tái khuất, tái hiện theo một vòng tròn có tính chất tượng trưng về trái đất kỳ thú.

Do đọc được nhiều thông tin, lúc là thánh kinh lúc lại là văn thư, sách toán, địa lý, tranh, truyện… bánh xe này có thể nói như một trang internet cổ đại. Vì thế, vào thế kỷ 17-18, nó được sản xuất hàng loạt, nhưng do chủ yếu bằng gỗ và trải qua nhiều thiên tai- chiến loạn, đến giờ chỉ có khoảng 14 cái bánh xe xưa còn tồn tại ở Italy, Đức, Pháp, Bỉ, Séc, Ba Lan, Hà Lan… và được trưng bày tại các thư viện đại học. Dựa theo mẫu này, nhiều nhà thiết kế hiện đại cũng đã làm được không ít bánh xe để đồ, sách vở, tranh tượng trong nhà và trang trí tại các quầy hàng. Mới đây, vào năm 2018, vì yêu mến những cỗ máy tri thức, một nhóm sinh viên, dẫn đầu là Ian Kurtz và Reese Salen của viện công nghệ Rochester- Mỹ đã đóng lại một bánh xe sách theo đúng cách ngày xưa và bằng các loại gỗ beech và oak trắng như miêu tả song dùng tới sự trợ giúp của máy tính, và nó khi ra đời đã nặng tới 300 kilôgam, chứa được tám cuốn sách, tương ứng tám khay và đang trưng bày tại thư viện Cary Graphic Arts Collection (RIT)…

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
error: Content is protected !!