Hiện nay, ở Nhật Bản có nơn 26.800 suối nước nóng (onsen) và 3.000 tụ điểm an dưỡng có suối nước nóng. Từ xưa, người Nhật Bản đã dùng suối nước nóng để thư giãn và chữa bệnh. Nước suối có nồng độ khoáng cao rất tốt cho người bị còi xương, thấp khớp, u mạch, huyết áp, bệnh tuổi già, thai sản, đau dạ dày, viêm da, thần kinh, mỏi cơ, đau sống lưng…
Nhờ thổ nhưỡng đặc biệt, cứ khoan vào lòng đất vài chục đến một nghìn mét, là gặp một suối nước nóng, nên nhiều nhà thường đào ao hồ, khoan giếng tích trữ nước nóng. Họ cũng kè đá vây quanh để giữ nhiệt độ nước ổn định và luôn sạch. Từ đây, mỗi nhà mở ra nhiều dịch vụ đón du khách gọi là các khu nghỉ dưỡng, dịch quán mỗi năm thu hút 140 triệu lượt người ăn nghỉ tại chỗ.
Có nhiều suối nước nóng lừng danh như Tsuru-no-yu ở Akita, Noboribetsu ở Hokkaido, Kinugawa ở Tochigi. Kusatsu ở Gunma, LaQua ở Tokyo, Hakone Yumoto ở Kanagawa, Atami ở Shizuoka, Shuzenji ở Shizuoka, Gero ở Gifu, Arima ở Hyogo, Dogo ở Ehime, Yuda ở Yamaguchi, Beppu ở Oita, Kurokawa ở Kumamoto, Ibusuki ở Kagoshima, Iriomote-jima ở Olinawa…
Suối nước nóng lâu đời nhất ở Nhật Bản là suối Tsuru-no-yu, còn gọi là suối chim sếu. Chuyện rằng, có người thợ săn một lần vào rừng thấy một con sếu bị thương ngụp lặn trong một dòng nước bốc khói nghi ngút, và kỳ lạ chỉ sau vài tiếng vết thương đã lành con sếu còn khỏe mạnh hơn trước. Anh đã dựng lều tại đó, rồi mời mọi người đến tắm chữa bệnh.
Một dòng suối gây ấn tượng nữa là suối Kusatsu ở đảo Honshu phía tây bắc tỉnh Gunma. Nơi đây có những mạch nước nóng đùn lên lênh láng trên một diện tích rất lớn nên được gọi là cánh đồng hơi, mỗi phút cho tới 5.000 lít nước. Người dân do đó làm những cái máng gỗ dẫn nước vào các bể tắm của các nhà nghỉ. Khi nước mới phun nóng tới trên 56 độ C, song qua hệ thống máng về bồn đã nguội bớt có thể tắm được. Tại trung tâm thủ đô Tokyo cũng có suối nước nóng La Qua sâu tới 1.700 mét hàng năm phục vụ ba triệu người dân. Ở cực nam Nhật Bản, hòn đảo Iriomote cũng có nhiều suối nước nóng trong khung cảnh hoang dã, côn trùng rả rích.
Đặc biệt, một số thành phố có nguồn suối nước nóng được đánh giá cao vì không gian rộng rãi, nhiều trang bị tiên tiến. Đó là thành phố biển Beppu trung tâm tắm suối nước nóng mỗi năm phục vụ 12 triệu du khách trong đó gần 1/3 là khách quốc tế. Ở đây, có khoảng 3.000 suối và 168 nhà tắm, trong đó nhà tắm Trúc Hoa, Lâu đài Thủy Cung là hay hơn cả, suối nước tuôn chảy từ sườn đối với độ mặn cao, lướt qua các nhà gỗ nâu truyền thống vài ba trăm tuổi rồi đổ vào các bồn, nước suối như được rót ra từ địa ngục, bùn màu da cam, nổi bọt quanh các tảng đá đen to bản để dựa lưng…
Việc ở lại suối nước nóng chữa bệnh được người dân gọi là toji. Phần lớn du khách chỉ ở lại một đêm chữa bệnh ichi toji. Song cũng có người ở một tuần hito-mawari, hai tuần futa-mawari và ba tuần mi mawari. Với tâm ý tắm chữa bệnh nhiều người luôn tắm trong bốn tiếng nhưng cũng có nhiều du khách chỉ muốn thưởng ngoạn nên chỉ tắm trong 20 phút.
Ý tưởng tắm suối nước nóng hiện đại đã xuất phát từ thời Hòa An (794 – 1192) trong các nhà tắm công cộng (sento). Hồi bấy giờ, không phải ai cũng có điều kiện tắm rửa song đều hào hứng khi nói về tắm suối nước nóng. Năm 1603-1867, tắm suối nước nóng phổ biến nhờ Nhật Hoàng cho phép viết sách hướng dẫn dân chúng tắm suối nước nóng. Người dân rủ nhau vượt rừng đi tắm suối đầu nguồn chữa bệnh. Đến nay, mặc dù nói là một, hai ngày tắm suối nước nóng song nhiều người đều nán lại mười mấy hôm vì tắm lâu sẽ phát huy tác dụng chữa bệnh tối đa. Khách nước ngoài thường tắm đôi ngày và theo thống kê sơ bộ thì trong 2,7 triệu người có 1,7 1,7 triệu người ở lại tắm qua một ngày một đêm, và 90% trong một đêm.
Có thể lấy một số điển hình nhà tắm nổi tiếng như nhà tắm Hài Hòa ở Tokyo do Đức – Nhật hợp tác là nơi có thiết bị tối tân phục vụ 13 kiểu tắm nóng hoặc xông hơi có tác dụng y học; nhà tắm và quán rượu suối nước nóng Thượng Thủy (Kusatsu) huyện Gunma với nước nóng lên tới 56 độ C, và phải giảm nhiệt bằng các ống bương trúc, tại đây gặp nhiều người già tới tắm hoặc ngâm chân.
Trước khi tắm, người ta mặc một bộ kimono vải bông gọi là yukata, nhằm khi ra khỏi nước vải bông sẽ làm da dẻ nóng bừng, sảng khoái. Mỗi ngày, mỗi người tắm nhiều lần: Một lần sau bữa sáng, một lần trước bữa tối và một lần trước khi ngủ. Để bảo vệ nguồn nước, người dân không bao giờ dùng đến xà bông hay các hóa chất mà để tự thân nước suối và lớp bùn mỏng có dược tính làm trắng da và vệ sinh. Nước suối do hoạt động núi lửa nhiệt độ có chỗ hơi cao nên đảm bảo độ ẩm cho cả trẻ nhỏ một số nơi còn hòa nước mát với nước nóng.
Nhiều nơi suối chưa phun song khói nghi ngút, như ở các bãi biển của Ibusuki tỉnh Kagoshima, và người dân có cách tắm hơi trong cát. Ở những nơi khác, họ cũng đổ cát thành từng bãi, và mỗi người vùi mình trong các hố cát sâu khoảng 10 centimét, ngửa mặt lên trời. Hơi nước nóng sẽ làm người nóng rực máu huyết chảy mạnh. Thường người ta chỉ nằm dưới cát 10 phút để toát hết mồ hôi, đã cảm thấy thư thái, khỏi mệt.
Người Nhật Bản còn dùng suối nước nóng để sản xuất điện tại nhà máy địa nhiệt Matsukawa, nhà máy địa nhiệt đầu tiên ở Nhật Bản và thứ tư trên thế giới, hoặc dùng nó sưởi ấm cho những nhà kính trống rau quả, hoa và nuôi rùa, ba ba lấy thịt vì nước suối sẽ làm chúng mau lớn. Hay luộc trứng, hấp bánh bao và trần sơ thức ăn bằng nước suối. Họ cũng chữa trị cho gia súc bằng nước suối. Dọn tan tuyết trên đường bằng cách xả nước suối nóng hoặc đặt ống dẫn hơi nóng dưới mặt đường.
Không những thế, cách dùng suối nước nóng của người dân còn thể hiện lối sống văn hóa thực thụ. Với niềm tin xưa kia sau khi tạo nên thế giới, các vị thần đều xuống tắm nước suối nóng, vì vậy người dân làm theo mỗi khi xong một công việc nặng nhọc lại xuống vui vẻ trong làn nước. Họ thường tìm về những nơi có thú chim chữa vết thương. Thích tẩm ở những nơi rừng núi, thiên nhiên, thậm chí ở nơi địa đầu đất nước như đảo Iriomote-jima…
Mỗi khi tắn, họ thực hiện khá nhiều nghi thức từ triết lý Thần giáo và đạo Khổng từ thời Hòa An cách đây 1.000 năm, chẳng hạn trước khi xuống tắm thường làm lễ cúi lạy dòng nước, múc nước từ máy ra xả lên mình chừng 20 phút để tẩy bỏ những yếu tố xấu trong tâm cảm, khi cơ thể thật thanh thản mới xuống tắm. Xưa kia, đến tắm, dân gian cũng phải cởi bỏ hết quần áo đặt ra xa kẻo uế tạp chốn linh thiêng, song tới nay mọi người có thể mặc đồ lót hoặc chỉ mang theo một vài khăn bông dài quấn đầu và mình.
Họ có truyền thống tắm vui, cả trai lẫn gái, cả gia đình vợ chồng con cái cùng một bốn, hoặc thậm chí cả làng. Giờ đây ở thành phố đã phân ra từng khu tắm riêng cho nam nữ, song ở quê về đặc biệt vùng núi, vẫn có thói quen tắm chung. Người dân coi ăn mặc tắm rửa là thứ thiết yếu, không phải hỏi ai cũng tự tạo cho mình các ao hồ chứa nước nóng. Tại một số thành phố không có điều kiện ấy, mọi người đi tới nhà tắm công cộng mua nước suối nóng bằng thùng và can đem về tắm, và mua bột khoáng để pha vào nước tắm. Họ có cách đón tiếp khách tắm như khách quý, là cúi chào gập mình, rồi chính bản thân mang chăn màn, áo mặc, thức ăn cho từng khách. Đến giờ tắm hoặc theo kêng, lắc chuông hoặc đến từng phòng gọi khách. Nhờ tính phóng khoáng,nhiều gia đình vẫn cho khách tắm miễn phí hoặc rửa chân miễn phí.
Khi tắm, mọi người ngả cổ ra sau để có thể ngắm nhìn cảnh đẹp và đặc biệt là phong cảnh thiên nhiên từ xa như những cánh rừng phong lá đỏ, những suối tuyết trắng tan từ đỉnh Phú Sĩ, nghe tiếng chim, tiếng côn trùng rả rích… Tại các khu nghỉ dưỡng, các bác bảo vệ trông coi khi ngồi trên bờ cũng trầm tư mơ màng không chỉ vì sự khiêm tốn mà vì hơi ấrn tạo cảm giác thư thái. Đó là lý do người Nhật Bản lại coi suối nước nóng là một phần văn hóa vật chất và tinh thần đặc sắc của mình.
Mỗi năm, vì tầm quan trọng của suối nước nóng, các đại học Nhật Bản thường tổ chức hội thảo hoặc khóa luận về văn hóa suối nước nóng ở cả nội thành lẫn nông thôn. Kể từ thu trở đi, các địa phương đón tiếp hàng triệu người đến tắm suối nước nóng. Trung bình mỗi người đều dành ít nhất một ngày hoặc đêm để tắm suối nước nóng. Từng tốp hai ba người mặc áo yukata đi lại nói cười thật vui vẻ, tự nhiên.