Vừa có kiến trúc nhà ở, vườn tược đặc sắc chẳng kém Ai Cập và Babylon cổ đại, Aztecs vừa có một đội quân hùng hậu bảo vệ đế chế, cũng như mở rộng lãnh thổ, ấy là đội quân báo đốm Jaguar, đóng giả những con báo đốm, báo hoa, báo gấm vô cùng dữ tợn và nhanh nhẹn của Nam, Bắc Mỹ. Không chỉ giả chúng, cho kẻ địch khiếp đảm, nhờ đội lốt thú, họ cũng cư xử, hành động như một chú báo, xông pha hữu tả, dũng cảm đi đầu trên nhiều mặt trận và dùng uy lực trời ban đánh đâu thắng đó. Dân gian tin rằng, những chiến binh này có một thể lực và sự mưu trí, gan dạ gấp mười người thường.
Tại sao người Aztecs lại đóng vai báo Jaguar, từ các vị thần đến các vua chúa, tướng lĩnh đều đội đầu báo, mặc da báo, đeo vuốt sắc của báo? – Là vì báo đốm là chúa tể rừng rậm châu Mỹ. Do ở đây không có sư tử và hổ như châu Phi, châu Á, chỉ có báo Jaguar nên chúng là sinh vật mạnh nhất, đáng gờm nhất và còn rất tài tình, khéo léo, chuyên săn mồi ban đêm, bắt cả thú dữ lẫn chim muông nhờ chạy cực nhanh và biết leo trèo như mèo, và trong hoàn cảnh này, jaguar chính là một nhà vô địch.
Tất cả các tiểu văn hóa ở Nam, Bắc Mỹ đều tôn sùng báo đốm và có binh lính đội lốt báo đốm, song nền văn minh Aztecs là nơi thờ phụng sinh vật này nhiều nhất, thậm chí còn biến mỗi bé trai thành một con báo để đi săn và làm chiến binh, mặc lốt báo để cầu mong sức mạnh từ chúng sẽ truyền sang mình, giúp tai thính, mắt tinh, thân thể mềm dẻo, linh hoạt, cường tráng…
Người Aztecs luôn xem báo jaguar là biểu tượng của sự hùng mạnh, quyền lực, sự bảo vệ, lãnh đạo, lòng can đảm, mưu trí, chiến tranh và sự dư thừa, sinh sôi. Jaguar cũng tượng trưng cho việc giao thoa giữa trời và đất, nhân và thần- hai thế giới tâm linh bản địa vì leo trèo giỏi, thoắt ẩn thoắt hiện, nhìn được trong đêm với đôi mắt huyền bí như hai ngọn đuốc còn da là những vì sao lung linh giữa đêm thâu.
Tất cả quân lính Aztecs nói chung đều gọi mình là jaguar, dù rằng chưa được công nhận là jaguar bởi làm báo đốm phải có thành tích trên sa trường. Còn các vị vua thường đồng nghĩa họ với Tezcatlipoc, một thượng thần cổ xưa có hình dạng của báo đốm. Và để hóa thành báo, sau mỗi chuyến săn bắn hay các sự kiện trọng đại, hội hè, họ lại mặc và ngồi trên những tấm da báo, mà dĩ nhiên phải săn con vật mới được.
Mỗi chiến binh Aztecs thường đội một chiếc mũ bằng gỗ hay quả bầu đẽo, vẽ hình đầu báo jaguar; những ai chưa có phẩm hàm hoặc xứ mệnh lớn thì mamg mũ cầy, chó sói, lợn lòi, khỉ, vẹt… và để tăng mức độ dữ dằn, ghê gớm nhiều khi còn đeo và đính trên tóc những cái xương thủ lủng lẳng. Tuy vậy, họ cũng làm đẹp bằng những túm lông chim đa dạng, tha thướt ở trên đầu, cổ, vai, hai cánh tay cùng nhiều dụng cụ cầm nắm nhằm biến mình thành một “sinh vật” lai giữa báo và chim, thậm chí rắn, rết, côn trùng, cá tôm hết sức sinh động, cho phép xâm nhập vào mọi ngõ ngách của rừng già, đời sống.
Ăn mặc sặc sỡ, diêm dúa như thế cũng thể hiện thẩm mỹ tinh tế cùng thói quen bắt chiếc, sống hòa nhập, ẩn náu vào trong thiên nhiên hoang dã và xinh đẹp. Mỗi chiến binh sẽ đội một cái “đầu báo” và để lộ khuôn mặt qua phần miệng há rộng của nó, vì thế có thể xem phần đầu họ chính là đầu của con báo, và tiếp theo khoác hay quấn một tấm da báo quanh mình nên khi phủ phục giống y một con báo đang rình mồi.
Người ta cho rằng, do mặc da báo nên không ai có thể làm tổn thương được họ, không một mũi tên nào có thể xuyên qua da báo vào thân thể họ vì tấm da rất dày rắn chắc. Nếu đúng như vậy thì mỗi chiến binh Aztecs đã được phú cho mình “đồng da sắt”, giúp dễ dàng đánh thắng mọi đối thủ. Tuy nhiên, thế mạnh đó không phải chỉ nhờ một tấm da báo trên mà còn phụ thuộc vào cả hai lớp áo giáp là Ichcahuipilli và Tlahuiztli. Quân lính luôn mặc một chiếc áo giáp bằng bông, cốt tông trần hai lớp Ichcahuipilli. Nó thường dày tới hai ngón tay nên triệt tiêu được khá nhiều tác động nguy hiểm từ dao, kiếm, tên, lao vào cơ thể. Cái áo này cùng những trang trí trên người đều rất rực rỡ, chứa nhiều màu sắc tươi sáng, như đỏ, vàng, xanh, nâu, tím.
Có một điều chắc chắn khi họ vận bộ trang phục jaguar trên là kẻ địch sẽ luôn bị lung lạc, mơ hồ về sức mạnh như vũ bão và là tổng hòa của những loài chim thú dữ nhất trong rừng sâu của người Aztecs. Tuy nhiên, không phải ai cũng trở thành một chiến binh thực thụ, được xã hội nể phục. Để thành một ocelotl- chiến binh báo đốm, anh ta sẽ phải bắt được từ bốn tới sáu kẻ địch hoặc giết được nhiều giặc thù nhất trên chiến trường, thế nhưng với người Aztecs bắt sống một người mới thật giỏi, còn chỉ tàn sát thôi sẽ bị coi là vụng về, đoảng vị, thiếu suy nghĩ. Họ bắt sống đối thủ là để mang về làm nô bộc và hiến sinh trong các lễ tế của dân tộc do Aztecs là một đế chế có số người bị tế thần nhiều nhất thế giới; việc gì họ cũng dùng người để hiến tế nên thường bắt những kẻ ngoại tộc, ngoại đạo để thay cho người dân trong cộng đồng mình.
Trên trận mạc do đó họ rất xông pha, dũng cảm nhằm đánh nhanh, thắng nhanh, vây giáp cả một vùng mà chỉ cần hú hú hò hò đã làm quân địch bạt vía. Phần thưởng dành cho các chiến binh thắng trận khải hoàn là đặc quyền được nhận đất đai, nhà cửa và cả bộc cho mình, cũng được ăn uống, vui chơi thoải mái tại các cung điện của hoàng gia và nhiều khi giữ chức vụ rất cao, chỉ sau đức vua. Do can trường, bắt sống được nhiều người, họ cũng được phép quyết định sống chết của nhiều nạn nhân trong các trận tỉ thí, đánh lộn mua vui cho hoàng gia.
Như đã nói đội quân Jaguar chỉ cần dùng uy vũ, sự ghê gớm đã khiến đối thủ đầu hàng. Trong khi đi săn, tham chiến, họ luôn sử dụng ba loại vũ khí trông khá đơn giản, mộc mạc song cực kỳ hiệu quả, gây sát thương lớn. Đó là Atlatl, một bộ cung tên mà có thể bắn xa hàng chục mét và ở đầu mũi tên thường tẩm chất độc từ cá và ếch. Cùng với tên nỏ là kiếm Macuahuitl bằng gỗ nhưng to bản như chiếc gậy đập bóng và gắn những mảnh thủy tinh sắc nhọn- đá chai- sản phẩm của núi lửa và chùy Cuauhololli cũng bằng gỗ nhưng là sồi cứng, hơi nặng nên ném vào đâu thì như trời giáng… Tất cả những điều ấy đủ làm cho kẻ địch run sợ, buông tay chịu trói.
Chiến binh Jaguar đều thờ thần Tezcatlipoca, theo tiếng Aztecs là tấm gương bốc khói, ý chỉ đá vỏ chai kể trên và là vị thần của chiến chinh, sinh tử và trời đêm. Ngài có hình chú báo Tepeyollotl, vua của các loài báo, hang động và địa trấn. Là một đại thần sáng tạo nên thế gian, ngài cai trị Ocelotonatiuh- Báo Mặt trời là một trong bốn cõi được tạo ra và hủy diệt trước khi có vũ trụ ngày nay.
Dân gian tin rằng, ở bốn phương đông tây nam bắc của thế giới đều có bốn vị thần tương ứng bốn chú báo đốm canh giữ và bảo hộ. Chiến binh jaguar trong thời bình cũng đảm nhiệm việc giữ gìn an ninh trong ngoài vương quốc và khoảng 20 triệu dân của Aztecs. Họ còn đặc biệt bảo vệ cung vua, thay quan tướng tổ chức các trò chơi võ sĩ giáp đấu, cũng như bảo vệ các thương nhân và nông dân chăn nuôi, trồng trọt trên thái hồ.
Cứ cuối mùa khô, để chấm dứt sự khô hạn và mong một mùa vụ mới bội thu, Aztecs sẽ có nhiều lễ hội, trong đó có các trò đấu võ một sống một còn, và các chiến binh jaguar sẽ phải tỉ thí với nhau hoặc các thủ lĩnh, nhân vật quan trọng bị bắt bởi họ. Ai nấy dùng tất thảy sự hung dữ, sức mạnh và khôn ngoan để hạ gục đối phương. Những nô bộc nếu chiến thắng sẽ được thả. Tuy nhiên, do Aztecs có tục tế thần nhằm cảm tạ thần mưa, thần đất, thần mặt trời… đã phù hộ dân gian, người thắng kẻ thua sau đó nhiều khi cũng bị hiến sinh hếts, cho thấy Aztecs tuy có nhiều thành tựu huy hoàng song cũng còn nhiều mặt tối om, hủ tục dữ như hùm.
Để được oai phong, hùng dũng như cha anh, nam nhi từ nhỏ đã được đào tạo bài bản thành chiến binh. Do không có lực lượng thường trực, quân số cũng ít mà lãnh thổ lại rộng nên toàn bộ những em nam từ 10 đến 20 tuổi đều được gửi vào trường thiếu sinh quân, gồm trường Telpochcalli dành cho dân thường và trường Calmecac thuộc về quý tộc. Tại Telpochcalli, các em sẽ được học võ, nghệ thuật bài binh, bố trận, nói chung là chiến thuật, còn ở Calmecac sẽ được tu dưỡng làm sĩ quan, viên chức, thầy tế… Giáo viên đều là những người đã kinh qua trận mạc và giờ trở về làm các “huấn luyện viên” rèn luyện thể chất, tài trí, sự dũng cảm cho thế hệ sau. Phần lớn các bài tập đều nhằm tăng sức chịu đựng sự đau đớn, không khuất phục, sự ẩn hình kỳ diệu vào môi trường và sống tự tôn, tự tại độc lập.
Học sinh cũng phải làm một số việc công ích nhưng rèn rũa sự hòa đồng và khôn khéo như xây nhà, đào kênh, trồng trọt, thu hoạch và tiếp tế cho mặt trận. Dù nặng nhọc, ai nấy đều không được bỏ học, nếu bỏ học sẽ bị phạt đòn, cạo trọc đầu, một hình phạt nặng nề vì người Aztecs coi mái tóc quý giá tương tự như máu thịt và ai cũng để tóc dài, hiếm khi cắt bỏ. Những hình phạt nặng hơn khi phạm lỗi có thể là đuổi học hoặc khép tội chết.
Theo con đường binh nghiệp có thể nói là một cách để đổi đời của một nam nhân Aztecs, vì họ chỉ cần lập được công trạng trên chiến trận là sẽ được khen thưởng, cho cuộc sống no đủ và hưởng ân huệ từ vua chúa, thần thánh. Rất nhiều tướng lĩnh kể cả vua Aztecs đều vươn lên từ các cuộc chiến và được người đời ghi nhớ bằng các hình vẽ, tượng đài, phù điêu khắp đế chế này. Người ta khắc vẽ rất nhiều tác phẩm đặt ở mọi nơi tại chốn công cộng và đền đài của Aztecs, và ở đó mỗi pho tượng chiến binh Jaguar đều được tôn kính như một vị thần.