Nói chung, giống loài nào cũng hữu ích cả, vì chúng đứng ở trong chuỗi thức ăn tuần hoàn và là một mắt xích quan trọng, đảm bảo cho sự cân bằng sinh thái. Thế nhưng, do nhu cầu tìm kiếm thực phẩm- nguyên liệu, rồi lấy đất làm nhà- sinh hoạt, con người đã ngày càng làm mất đi nhiều loài sinh vật. Tuy nhiên, có những sinh vật, ai nấy phải xem xét lại, chí ít là đừng đánh đuổi chúng vì thiếu chúng, nhân loại cũng suy tàn theo, vì chúng là những loài vật cực kỳ hữu ích.
Những con vật nho nhỏ, xinh xinh, màu nâu này lúc nào cũng bay vù vù trên hoa lá; bé tí xíu song chúng vô cùng hữu ích đấy. Vì ong là loài vật chuyên thụ phấn cho hoa. Có đến 200 nghìn giống ong, và bốn nghìn trong đó chịu trách nhiệm thụ phấn cho 80% các loài thực vật trên trái đất.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Loài ong
Trong các cây lương thực ong thụ phấn, có thể kể tới họ đậu, họ dưa, họ táo, họ cải… và về cây công nghiệp có hồ tiêu, cà phê, điều, chè… lẫn những cây lấy gỗ như tùng, bách, lim, sến, táu và đa số đều do ong thụ phấn. Một ngày, mỗi con ong có thể “đi thăm” hàng trăm đóa hoa, cá biệt tới 5.000 bông. Mọi người sẽ tự hỏi: Thế còn bướm thì sao, bướm cũng thụ phấn chứ bộ. Đúng, nhưng bướm hay đẻ trứng trên lá và sau này biến thành những con sâu róm ăn lá, trông thật gớm ghiếc. Ong đẻ trứng trong tổ riêng, và chỉ ong chúa mới đẻ trứng, trong khi ngày nào chúng cũng cho ta mật hoa và phấn hoa, cũng cho nọc ong giúp chữa được nhiều căn bệnh.
Những rêu tảo lênh đênh và những con bọ tí hon, kiểu như lăng quăng, giáp xác thế mà lại cung cấp thức ăn cho hàng triệu tôm cá, thậm chí cá voi.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Sinh vật phù du
Có đến 50 nghìn loại phù du ở biển, trôi dạt lững lờ, từng đám dày đặc hàng tầng, nên động vật ở biển và nhiều sông ngòi chẳng bao giờ thiếu thức ăn. Không chỉ vậy, chúng còn biết quang hợp, tạo ra tới 50% lượng dưỡng khí (ô xi) cho hành tinh, nên không chỉ có cây trên cạn mới cho ô xi mà cây dưới nước, nhất là cây phù du cũng cho ra hàng tấn ô xi. Một hiện thực nhìn thấy trước mắt, ây là nền tảng cơ bản của chuỗi thức ăn dưới nước, quyết định quan trọng tới sự sống và phát triển của cả thủy sản tự nhiên lẫn nuôi trồng.
Nói tới kiến, ai cũng ngại vì sợ chúng đốt nên thường truy cùng đuổi tận, song kiến góp phần làm tơi xốp đất, ăn hết các dạng cặn bã dư thừa từ lá cây mục tới quả rữa, rồi xác động vật.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Kiến mối
Đặc biệt kiến là thiên địch của khá nhiều loại sâu bọ ăn hại rau màu, cây trồng nên giúp tăng sản lượng lúa, rau, hoa quả lên tới 36%. Nếu không có kiến, sâu bọ-ruồi nhặng sẽ bò đầy sân và các nạn dịch như châu chấu sẽ xuất hiện. Có tới 13.800 loại kiến, trong đó lớn nhất là loại kiến rừng già Dinomyrmex gigas, mỗi chú kiến lính dài tới 3 cm, còn kiến chúa 6 cm. Loại kiến nhỏ nhất là Carebara atoma, chiều dài thường dưới 1 mm. Mỗi con kiến đều rất chăm chỉ tha mồi, kiếm mồi, xa mấy cũng đi và có thể kéo một vật nặng bằng 10 tới 50 lần trọng lượng cơ thể nó.
Nhiều người ít tiếp xúc với dơi, nên không rõ chúng biết làm gì, thấy chúng xấu xí thường tránh xa. Thế nhưng, trong văn hóa Trung Hóa, dơi lại là thần phúc, thần tài, tạo ra của cải- tài lộc; nhà nào có dơi vào, nhà ấy đông con nhiều cháu, sống lâu và đại phú. Trong tự nhiên, dơi là loài vật tiêu diệt côn trùng nhiều nhất, tất cả ruồi muỗi, châu chấu, bọ hung, bọ xít… chúng đều ăn tuốt.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Con dơi
Một giờ một chú dơi có thể ăn 600 con bọ, giúp các vườn cây sai trái, ít bị trích hút. Với một số loại hút mật, chúng cũng giúp thụ phấn cho hoa. Tổng cộng có đến hơn 1.200 loài dơi, và tuy “xấu trai” song ít khi ló mặt ra bên ngoài mà thường lẩn trong bóng tối, do đó mọi người thường tìm đến chúng chứ chúng không tìm đến ta. Từ lâu, khoa học còn dùng khả năng siêu âm của dơi để cảnh báo các tai nạn đường bộ và đi lại trên biển. Nếu không bị săn đuổi, mỗi chú dơi dễ dàng sống được đến 20 năm, gấp đôi, ba và nhiều lần một số loài chim cũng bay được trên bầu trời. Dơi hay xuất hiện nhất vào chập tối, lúc đó chúng thường chao lượn quanh ngọn cây để săn muỗi,…
Ếch, nhái, cóc, chẫu chuộc đều hiền lành dễ bị “bắt nạn”, chúng cũng hay bị săn lùng, để làm thức ăn cho các vật nuôi khác mà không hiểu rằng, chúng chính là một loài vật đặc biệt trong việc cân bằng sinh thái khi biết ăn tất cả các loại côn trùng trên mặt đất lẫn dưới nước.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Ếch nhái
Có làn da nhạy cảm với sự thay đổi thời tiết hay trấn động địa chất, chúng cũng giúp mọi người biết sắp có mưa hay hạn hán, thiên tai, động đất và nhiều vụ nổ, vụ va chạm đâu đấy. Lúc đó, cả đàn sẽ kéo ra, kêu ộp ạp. Có đến 6.000 loài ếch, trong đó có nhiều loài chứa độc và từ lâu đã được dân gian nhiều nơi, nhất là rừng già Amazon dùng để tẩm vũ khí phục vụ săn bắn, phòng vệ và gây chiến. Góp phần kiểm soát quần thể côn trùng, mỗi đêm một con ếch có thể xơi 100 con côn trùng đủ loại, gồm khá nhiều thứ muỗi có hại, gây sốt rét, sốt xuất huyết trong những khu rừng nhiệt đới và quanh nhà dân, nhất là trong mùa nóng.
Nấm không phải là động vật, không chạy được nên luôn bị “tóm gọn”. Là một thực vật sống lâu đời nhất trái đất, cũng mọc nhan nhản, người ta thường nói mọc nhanh như nấm nên gần như dân tộc nào cũng coi nấm là thức ăn, bài thuốc quý giúp mạnh khỏe, trường thọ.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Cây nấm
Tất thảy mọi người đều thích hái nấm, dẫn tới việc làm suy giảm số lượng nấm, thậm chí biến mất tại nhiều vùng. Tuy nhiên, có đến 1,5 triệu loài nấm trên hành tinh này, và chúng xuất hiện là có lý do, ý nghĩa thiết thực, đó là để phân hủy các chất cặn bã từ thực vật- động vật, trả lại sự màu mỡ cho đất, và riêng một số loài còn giữ được, cố định được các thứ các bon, sắt, chì, nhôm, kẽm nằm một chỗ, không cho lan tỏa ra môi trường gây ô nhiễm đất và không khí. Tận dụng nấm dễ mọc, dân gian cũng hay trồng nấm bằng rơm rạ, mùn cưa hoặc gỗ mục cho ra khá nhiều món ngon như nấm rơm, nấm linh chi, nấm sò, nấm bào ngư…
Cá cũng là thức ăn của nhiều giống loài, nhất là những giống ở biển, hay nói cách khác thức ăn ở biển cho cả người và vật là cá, nhờ số lượng cá rất đông, tới 30 nghìn loài.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Loài cá
Tuy nhiên, vì hơi chủ quan, nghĩ biển và sông hồ lúc nào chả có cá nên người dân thường khai thác cá quá mức, khi đánh lưới to rồi lại giăng thêm lưới nhỏ (lưới vét). Thành thử, có nhiều loài cá không tái xuất ở khu vực ấy nữa, và khi thiếu chúng thì tảo mọc đầy, ốc, cua lổm nhổm khiến đời sống thủy sinh bị ảnh hưởng nặng và tất nhiên nhiều ngư dân điêu đứng. Ngoài ra, cá còn biết làm sạch đại dương và nhả ra phân cá làm giảm lượng a xít trong nước. Với sự thưa hay nhiều, chúng cũng cho biết về điều kiện sống tại một vùng cùng những thay đổi thời tiết nóng lạnh.
Giun được biết nhiều nhất với vai trò làm tơi xốp và mềm nhũn đất. Không muốn đất cứng như đá và thiếu dưỡng chất, phải cần đến giun. Có tới hơn 2.700 loài giun mà đều là các nhà vô địch đào bới.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Giun đất
Giun có thể đào sâu hàng mét dưới đất, tạo ra những hang hốc, giúp rễ cây đâm xuống dễ dàng hút nước và chất dinh dưỡng. Trong cuộc đời, một con giun có thể đào sâu và đi xa ít nhất 1,3 tới 2 km Chúng cũng giúp rải đều đất mùn, khoáng chất và ở những nơi có giun, đất thường mầu mỡ, cây cối tốt tươi gấp ba lần chỗ khác. Giúp đỡ cây, chúng đã giúp ta bảo vệ lá phổi của thế giới. Tuy vậy, giun chỉ sống được ở những vùng ẩm ướt, tối màu, nhiều lá mục, cây cối và tránh những vùng khô hạn, lạnh giá, đặc biệt là sa mạc cằn cỗi nhằm giữ cho cơ thể luôn trơn ướt vì chúng thở qua da.
Theo thuyết tiến hóa của Darwin, con người “thoát xác” từ loài linh trưởng, thế nhưng xã hội càng văn minh, người ta càng nghĩ tới mình độc tôn và chẳng còn muốn quan tâm, chú ý hay cần linh trưởng nữa. Kỳ thực, đây là một loài hết sức thông minh, đáng yêu và cũng nhanh nhẹn, tháo vát như người trong việc bảo vệ tổ ấm (gia đình) và ngôi nhà (rừng).
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Linh trưởng
Những tiếng kêu, hành động của chúng cứu được rất nhiều loài động vật, cũng báo động đối với nạn săn bắn, cháy rừng, ngập lụt… Đang có khoảng 704 giống loài linh trưởng phân bố hầu hết ở tất cả những rừng rậm của thế giới và nhờ ăn quả cùng các loài sâu, chim, thú nhỏ tạo nên sự cân bằng trong chuỗi thức ăn tự nhiên. Nhờ nước giải của chúng, cây cối cũng tươi tốt, nhờ phân chứa hạt của chúng, thực vật lan tràn và mọc muôn nơi. Linh trưởng còn có nhận thức về mọi sự đe dọa từ phía thiên nhiên và phía con người đối với môi trường chúng đang sống mà tự xử trí, thay ta bảo vệ hệ sinh thái. Một số loài linh trưởng quen thuộc là vượn lớn, tinh tinh, khỉ đột, đười ươi, khỉ mặt đỏ, khỉ vàng, voọc, chà bá, khỉ nhện, khỉ rú…
Nhắc tới chim là nhắc tới một loài vật không dễ đụng tới vì biết bay, song lại có một nghịch lý là hàng ngày có rất nhiều con chim đang bị rơi vào cạm bẫy. Chúng nếu bị thả ra, cũng sẽ lại bị bắt về để phục vụ lợi ích của một số người. Do có đến hơn 10 nghìn loại chim sống trên cây, nên chúng là yếu tố rất lớn và tiên quyết tạo ra sự sống cho những cánh rừng. Thứ nhất là ở phân chim, chứa rất nhiều chất đạm và chất chống cháy, giúp nuôi dưỡng và dạn dày cây cối.
Những loài vật cực kỳ hữu ích
Chim chóc
Tiếng và sự vỗ cánh của chim cũng đánh động rất lớn đến các loài vật xung quanh, khi một con kêu cả đàn cùng kêu, một con bay cả đàn cùng tao tác khiến thú rừng cơ bản là biết được có hiểm nguy gì đang xảy ra lúc này. Rừng, đồng cỏ, hồ nước có thể không có hổ báo nhưng không thể thiếu chim. Thiếu chúng, mọi thứ sẽ trở nên hoang tàn, lạnh lẽo; ngược lại có chúng, không khí thật sôi động, ồn ào, náo nhiệt. Vì tính đâu xa, một con chim chỉ vài ba tháng đã sinh sản được, mỗi lứa đẻ nhiều trứng nở thành con. Vậy mà có đến 430 tỷ con chim thì số lượng đông đảo thế nào, góp phần cực lớn đối với việc tiêu diệt sâu hại, chuột bọ. Hàng ngày, chim còn cất lên những bài hát véo von mà từ đó nhân loại mới nghĩ ra âm nhạc với nhiều cung bậc thánh thót, chứ chỉ có thú không, ví dụ như chỉ có con hổ, nghe tiếng gầm của hổ, một người cũng chả thể nào viết nổi ra một khúc nhạc.